داخلي. اجتماعي. عشاير.
كرمان دومين استان عشايرنشين كشور بعد از استان فارس محسوب ميشود و ۱۰ درصد عشاير كشور در اين استان ساكن هستند.
جامعه عشاير استان كرمان با ۲۲هزار و ۱۷۸خانوار و جمعيتي بالغ بر ۱۲۹ هزار و ۹۰۴نفر ۱۰درصد عشاير كشور و ۶درصد جمعيت كل استان را شامل ميشود.
عشاير اين استان شامل ۳۱ايل و ۵۸طايفه مستقل ميباشد كه به شيوه كوچ نشيني در قلمرويي به وسعت ۱۰۴هزار و ۱۸۰كيلومتر مربع يعني ۵۶درصد مساحت كل استان فعاليت ميكنند.
شهرستانهاي كهنوج، رودبار، قلعه گنج، منوجان، عنبرآباد، جيرفت، بم، بافت، سيرجان، بردسير، شهربابك، بخشي از كرمان، راور و رفسنجان قلمروهاي عشاير استان كرمان هستند.
عشاير در طول تاريخ حيات اجتماعي با توجه به شرايط طبيعي و اقليم ايران حجم قابل ملاحظهاي از جمعيت كشور را در برداشتهاند.
ميزان جمعيت عشاير بعد از تسلط مغولان، تيموريان و تركمانان رو به افزايش نهاده و تا اوايل قرن حاضر نقش اساسي در ساختار اجتماعي، سياسي، اقتصادي و فرهنگي كشور داشته است.
طبق برآوردهاي انجام شده تا اوايل قرن بيستم نسبت جمعيت عشايري كشور بين ۲۰تا ۲۵درصد را شامل ميشده است اما اين جمعيت بر اساس سرشماري سال ۱۳۷۷حدود ۲/۱درصد جمعيت كشور ميباشد.
در نگاهي به آمار مشخص ميشود كه از جمعيت عشاير كشور به مرور كاسته شده به طوري كه از ۹/۶درصد جمعيت كل كشور در سال ۱۳۴۵به ۲/۱درصد در سال ۱۳۷۷رسيده است.
سه اصل انسان، دام و طبيعت در تشكيل جوامع عشايري نقش موثر دارند و شرايط سخت زندگي، تامين نشدن معيشت خانوارهاي عشاير و حوادث طبيعي و غير طبيعي در اين كاهش جمعيت نقش داسته است.
عمده فعاليت عشاير استان كرمان دامداري است و اين قشر از قديم به اين شيوه روزگار ميگذراندهاند.
نظام دامداري عشاير از نوع باز بوده و بين ييلاق و قشلاق كوچ ميكردهاند و دام آنها حدود دو ماه از سال فاصله بين ييلاق و قشلاق و برعكس را ميپيموده است.
در حال حاضر عشاير استان كرمان با دارا بودن حدود سه ميليون راس دام ۶۵ درصد از مراتع اين استان را براي تعليف دام در اختيار دارند.
دامهاي عشاير استان كرمان شامل ۹۹۳هزار و ۴۰۰راس گوسفند، دو ميليون راس بز، ۱۸هزار و ۶۰۰راس گاو و ۱۱هزار و ۵۰۰نفر شتر ميباشند.
توليدات سالانه دامي عشاير نيز شامل گوشت، شير، كرك و پشم است كه نقش بسزايي در اقتصاد كشور دارند.
عشاير استان كرمان بدليل دسترسي نداشتن به مراكز خريد شير، اين ماده حياتي را تبديل به ماست، كشك، روغن و ساير توليدات ميكنند.
كرك كه از توليدات مهم عشاير استان كرمان است نقش بسيار ارزندهاي در ارزآوري دارد اما متاسفانه بدليل نبود نظام مناسب بازاريابي و فروش، عشاير هميشه متضرر ميشوند.
عشاير استان كرمان تا قبل از ساماندهي در مراتع ييلاقي و قشلاقي بعضا اقدام به خريد قناتها، چشمهسارها و چاههاي مرتعداري در مراتع خود ميكرده اند كه وسعت اين اراضي حدود ۲۵هزار و ۲۸۴هكتار است.
توليدات صنايع دستي عشاير كرمان شامل قالي، قاليچه، پشتي، گليم، جاجيم، زيلو، پلاس و انواع بافتهاي حصيري است كه عمدتا توسط زنان هنرمند و زحمكتش عشاير توليد ميشود.
برخي از اين توليدات بدليل نبود بازاريابي مناسب در حال حاضر دچار ركود شده و رو به نابودي هستند.
عشاير استان كرمان علاوه بر آن سالانه ۱۱هزار و ۳۱۶تن گوشت قرمز، ۲۱۲۰ تن پشم، ۱۲۰۰تن كرك، ۶۷هزار تن شير، ۸۹۱هزار تخته پوست، ۱۴هزار مورد صنايع دستي و ۱۹۱هزار و ۲۶۰تن محصولات زراعي و باغي توليد ميكنند.
كاهش نزولات آسماني از ۱۲سال پيش تاكنون همراه با نامناسب بودن زمان بارشها، تشديد گرماي هوا و تبخير بيشتر سبب بروز خشكسالي شديد و در نتيجه از بين رفتن يا شكننده شدن بسياري از اكوسيستمهاي طبيعي شده است.
كاهش شديد توليد علوفه مراتع، خشكيدن بوتههاي چند ساله و گل ندادن آنها، خشكيدن كامل بسياري از منابع آبي، چشمه و قنات و رودخانه و حتي در بعضي مناطق چاههاي نيمه عميق، پيشروي جبهههاي آب شور و پايين آمدن كيفيت آب از نتايج خشكسالي است.
فقر غذايي دامها، كاهش وزن دام و توليد شير، پشم و كرك، عدم آبستني، افزايش سقط در دامهاي مولد، شيوع بيماريهاي دامي و تلفات دام از ديگر پيامدهاي خشكسالي در جامعه عشايري كرمان است.
اعطاي تسهيلات بانكي كمبهره به عشاير براي پرواربندي دامهاي لاغر، تهيه آب و علوفه براي دامهاي مولد و بخشودگي جرايم و ديركرد تسهيلات ويژه عشاير از راههاي كمك به عشاير خسارت ديده ميباشد.
بنا به آمارهاي موجود در اداره كل امور عشايري استان كرمان بر اثر خشكسالي ۱۵۰دهنه چشمه، ۱۰۷رشته قنات، ۴۵مورد رودخانه فصلي و ۶۳مورد چاههاي مالداري عشاير دچار خسارت شدهاند.
بنا بر همين آمارها كاهش ۶۰درصد توليد علوفه مراتع و در نتيجه كاهش ۳۶۳۶تن گوشت قرمز، ۲۰هزار و ۱۰۰تن توليدات لبني و ۳۳۲۰تن كرك و پشم از ديگر خسارات ناشي از خشكسالي به شمار ميرود.
در اثر بحران خشكسالي در بخش دام در مجموع ۳۲۰ميليارد ريال و در بخش زراعت و باغهاي عشاير ۲۶۳ميليارد ريال خسارت وارد شده است. ك/۴ ۵۰۷/۶۵۷/۵۰۶
