سياسي. عراق . سفر. اردوغان
آنكارا- رجب طيب اردوغان روز گذشته در حالي از تركيه عازم عراق شد كه برخلاف رسم معمول بسياري از خبرنگاران و رسانههاي داخلي از اين سفر بي اطلاع ماندند، به طوري كه برخي از خبرگزاريهاي محلي از اين سفر به سفر مخفيانه نام بردند.
اين در حالي است كه دفتر نخست وزيري تركيه به رغم انجام اين سفر، در اطلاعيهاي رسمي اعلام كرده بود كه اردوغان در اوايل صبح با وزير كشور تركيه ديدار دارد.
همچنين در آنكارا گفته شد كه سفر نخست وزير تركيه به بغداد تحت تدابير شديد امنيتي صورت گرفت .
اما صرف نظر از اين مسايل، آن چه كه بيشتر حائز اهميت است اين است كه اين نخستين سفر رسمي نخست وزير تركيه پس از بحرانهاي عراق به آن كشور است و به همين دليل از درجه اهميت بالايي نيز برخوردار است .
هر چند سفر نخست وزير تركيه به عراق ماهها است كه مطرح شده اما اين سئوال مطرح است كه اردوغان كه ارتش كشورش طي چند سال اخير سه بار به شمال عراق با قصد انهدام تروريستهاي پ.ك.ك لشكر كشي كرده است و عرصه هاي سياسي تركيه نيز در حال حاضر بحرانهاي بزرگي را در پيش رو دارد و وي چندين سفر مهم منطقهاي از جمله شركت در اجلاس گروه دي ۸در مالزي را به همين دليل لغو كرد، چرا اين زمان را براي سفر به بغداد انتخاب كرده است پاسخ به اين پرسش تا حدودي ميتواند علاوه بر روشن شدن برخي ابهامات، مهمترين انگيزههاي اين سفر را كه بسيار حساس ميتواند باشد ، تا حدودي آشكار سازد.
ترديدي نيست كه عراق هم اكنون يكي از مهمترين و خبرسازترين كشورهاي جهان است كه تحولات آن به دقت از سوي همگان دنبال ميشود.
اين كشور امروزه به دليل اشغالگري نيروهاي آمريكايي و برخي از هم پيمانانش به صحنههاي پرچالشي تبديل شده است كه در دهههاي اخير در عرصه هاي بينالمللي بسيار بيسابقه بوده است .
سفر هريك از مقامات كشورهاي ديگر در شرايط كنوني به عراق به دليل حساسيتهاي زياد به دقت از سوي كارشناسان و به خصوص رسانههاي خبري دنبال ميشود و بعيد به نظر ميرسد نخست وزير تركيه بدون آگاهي نسبت به اين مشكلات و چالشها سفر به بغداد را انجام داده باشد.
موضوع آب رودخانههاي دجله و فرات ، همكاريهاي راهبردي آنكارا و بغداد در زمينههاي سياسي و منطقهاي ، موضوع انرژي و مشاركت تركيه در طرحهاي نفتي عراق ، گسترش مبادلات بازرگاني و ورود پيمانكاران و سرمايه گذاران تركيه به عراق و از همه مهم تر چگونگي تعامل دو كشور براي مبارزه با پ.ك.ك از جمله اهداف آشكاري است كه نخست وزير تركيه را به عراق كشانده است و وي به بسياري از اين موارد در نشست خبري خود با خبرنگاران به آن اشاره كرده است.
اما در وراي اين مسايل چند نكته اساسي نيز باقي ميماند كه ميتواند دركنار مسايل طرح شده، انگيزه قوي تر اردوغان براي سفر به بغداد را در شرايط كنوني توجيه كند.
اولين نكته اين است كه اردوغان به خوبي ميداند كه ماههاي آينده براي عرصههاي سياسي داخلي عراق بسيار تعيينكننده و سرنوشت ساز است .
ايالات متحده آمريكا در اما و اگرهاي انتخابات داخلي گرفتار است و سياست حضور دايم اين كشور در عراق به طور جدي در دو تا سه سال آينده زير سووال است .
تركيه كه به دليل درگيريهاي گسترده زميني و هوايي ماههاي اخير در شمال عراق از سوي هم پيمان غربي خود يعني آمريكا در مشاركت براي بازسازي عراق بسيار مورد بيمهري قرار گرفته بود، فرصت بسيار مناسبي خواهد يافت تا با قرار گرفتن در مسير تحولات عراق جايگاه مناسبي را در آينده اين كشور براي خود مهيا سازد.
مسايلي مانند آب رودخانههاي دجله و فرات و بحث پ.ك.ك و غيره نيز هر چند اهداف بسيار مهمي براي دو كشور تركيه و عراق هستند اما از سوي ديگر اين موارد به واقع ميتوانند برگهاي برنده تركيه در دست اين كشور براي هدايت سياستهاي بغداد به سمت خواستههاي آنكارا نيز به كار گرفته شوند.
موضوع ديگر رقابت پنهان و آشكاري است كه در سالهاي اخير تركيه با برخي از كشورهاي همسايه براي مشاركت در تحولات گوناگون دراين منطقه و به ويژه صحنههاي داخلي عراق آغاز كرده است .
اگر تركيه به دنبال تثبيت موقعيت منطقهاي خويش در خاورميانه باشد، عراق ميتواند اين كشور را در پيشبرد اهداف بلندپروازنه آنكارا در تحولات منطقهاي و حتي جهاني كمك كند.
بر اين اساس انتظار ميرود نگاه و سياست محتاطانه و حساب شده آنكارا در مورد عراق كه در سالهاي اخير به شدت از سوي اين كشور دنبال ميشد با سفر اردوغان به اين كشور در مسير تازه تري قرار بگيرد و با تغييرات محسوس نسبت به گذشته دنبال شود.
به هيمن دليل آنكارا دريافته است كه عراق و تحولات كنوني اين كشور نقش بسزايي در جايگاه آينده تركيه دارد و اگر تركيه بتواند با اتخاذ سياست هاي شناور بر تحولات عراق مسلط شود، به ارتقاي موقعيت اينده خود كمك شايان توجهاي كرده است .
هر چند زود است نتايج اين سفر را پيش بيني كرد اما به نظر ميرسد در صورتي كه اردوغان بتواند بغداد را مجاب به امضاي برخي تعهدات از جمله خاتمه دادن به غائله پ.ك.ك و نيز مشخص شدن سهم تركيه در بازسازي عراق و از همه مهم تر جايگيري آنكارا در صحنههاي سياسي عراق پس از خروج اشغالگران از اين كشور، نمايد ، بايد در آيندهاي نه چندان دور منتظر گسترش نقش تركيه در عرصههاي گوناگون عراق و تكميل كمربند حضور اين كشور در منطقه بود.
