داخلي. فرهنگي. صنايع دستي.
گليم بافي از صنايع كهن ايران زمين است كه قدمت آن به هزارههاي قبل از ميلاد ميرسد.
" گليم " نوعي فرش بدون پرز است كه با نخ پشمي ، پنبهاي يا كنفي جهت زيرانداز يا تزيين با درگيري تار و پود بافته ميشود.
در فرهنگ عشايري ، روستايي و سنتي شهري كرمانشاه همچون ساير مناطق ايران از ديرباز بافت زيرانداز توسط زنان صورت ميگرفت و گليم همواره گوياي پيرامون بافنده بوده كه حكايت از اسرار زندگي آميخته با صداقت ، عشق و رنج است.
گليم بافي در ايران شيوههاي گوناگون دارد و در اغلب نقاط ايران همه شيوهها رايج است، ولي هر نقش و رنگ آميزي كه بافندگان مناطق مختلف بكار ميبرند داراي ويژگيهاي خاص خود است كه اغلب از روي نقش و رنگ آميزي يك گليم، ميتوان به محل توليد آن پيبرد.
در استان كرمانشاه گليم يكي از عمدهترين كف پوشها است كه بافت آن بيشتر در منطقه هرسين رواج دارد و از ديرباز گليم هرسين از شهرت خاصي در ايران و جهان برخوردار است.
در كرمانشاه و در قسمتهايي از بازار ايران و خارج از ايران كه با گليم سر و كار دارند، نام هرسين با گليم همراه ست.
هميشه بهترين گليم كرمانشاه در هرسين بافته شده و هنوز هم هرسين بهترين گليم منطقه را توليد ميكند.
شهرستان هرسين در ۴۴كيلومتري شرق كرمانشاه واقع شده و گليم بافي در اين شهرستان سابقهاي بسيار طولاني دارد.
سابقه تاريخي و كهن منطقه، زمين مساعد كشاورزي ( براي كشت پنبه)، وجود امكانات طبيعي براي پرورش دام، مردماني باذوق، هنر و فرهنگ شايد دليل اين سابقه باشد.
در بسياري از روستاهاي بخش شرقي كرمانشاه كه گليم بافته ميشود، كار بافندگان تحت تاثير طرح در رنگ و بافت گليم هرسين است، اما در قسمتهاي غربي نقشي كه در گليمها مياندازند تقريبا يك شكل و به صورت جناقي است.
در منطقه گيلان غرب نيز كه گليم يكي از عمدهترين صنايع دستي آن است ، مشخصه اصلي گليمها تشابه نقش آنها با نقش موج و عمده بودن نقش مثلث در آنها است.
گليم در اين منطقه به صورت كناره و سه متري معمول است.
گليم هرسين به طور كلي داراي مشخصههاي زير است:
- نقش و نمونه واحدي كه همه بافندهها از آن اقتباس كنند وجود ندارد.
- نوع نقشهايي كه درگليمها موجود است ارتباط مستقيم با وسعت ذهن وديد بافنده و اشياء مورد علاقه او دارد.
- نقوش گليم به دليل بافت آن كلا هندسي است.
- نقشها ساده شده هستند و هميشه خطوط اصلي شيئي را كه بافنده قصد نشان دادن آن را دارد مشخص ميكنند.
- نقوش ساده آنها با طبيعت روستايي هماهنگي دارد و داراي جاذبه خاصي است.
- گليم در نظر كلي متقارن به نظر ميرسد ولي جزييات آن اين تقارن را به هم ميزند، تقارن هم از نظر طولي و هم ازجهت عرضي به چشم ميخورد.
- با وجود اينكه در نقش گليمها از رنگهاي متضاد استفاده ميشود،مجموعه آن هماهنگي و گيرائي خاصي دارد كه خوشايند است و چشم را نميآزارد.
- در لبههاي خارجي گليم حاشيه باريكي به رنگ سياه و از موي بز بافته ميشود كه در طول گليم سه تا چهار سانتي متر و در عرض گليم ۲تا ۳سانتي متر است.
- معمولا ۳تا ۴ترنج به هم پيوسته در وسط گليم ديده ميشود، خطوطي كه نقش را بوجود ميآورند در طول صاف و در عرض دندانه دار هستند.
- متن گليم را خرده نقشهاي انتزاعي مشابه پر ميكنند، متن حاشيه داراي نقوش ساده به هم پيوسته است.
- كنارههاي حوض ها، خطوط شانه مانندي است كه " كراخه " نام دارد.
- بيشتر نقشها از طبيعت و زيباييهاي آن سرچشمه ميگيرد.
رنگها محدودند و هر كدام جلاي خاصي دارند.
علاوه بر هرسين در بيشتر قسمتهاي كرمانشاه در هر روستايي چند دارگليم برپا است ، زنهاي خانه در ايام فراغت به بافتن گليم مشغولند كه تمامي اينها جنبه خودمصرفي دارد.
نقوش سوزني و راه راه و قارچ خربزه از نقوش موجود در گليم اين مناطق است و گليم در ابعاد بزرگ و كوچك بافته ميشود.
علاوه بر گليم معمولي و پرنقش نگار گليم پارچهاي نيز در منطقه بافته مي- شود كه براي فرش كردن ايوان ، راه رو ، پايين اتاق و همچنين زير وسايل و اشياء سنگين است.
اين گليم را با رشتههاي پارچهاي ميبافند و نقشهاي آن ساده و معمولا راه راه است كه قاچ خربزهاي نام دارد.
نقوش گليم هرسين :
نقوش ازطبيعت زيباووسايل واشياءموجودوگاهي تلفيقي ازاينها الهام گرفته شده و به ندرتجاييخاليازنقوش ميماند.
نقوشي مانند درختوگنجشك،گردنكج سماور،گل،عروسك مرغابي،حاشيه دندانه دار، نقش راه راه، نقش سوزني، گل بال دار، پنجه گربه،قرقره و قيچي از جمله اين نقوش است .
سجادهاي، توت فرنگي ، لچك ترنج ، ماهي درهم ، گل سرخ ، طرح آزاد و نقش برجسته از مهمترين انواع گليم هرسين است.
بافت گليم همچون بسياري از رشتههاي گوناگون صنايع دستي روستايي خاص زنان است و زنان هرسين، آفريننده نقشها و رنگ آميزيهاي دلپذيري هستند كه در نوع خود در حد كمال است.
دستگاه گليم بافي اغلب بصورت افقي روي زمين قرار ميگيرد، چلهكشي آن تقريبا شبيه به چله كشي قالي است، تارها اغلب به رنگ سفيد و پنبهاي و پودها پشمي و رنگين است و نقوش مختلف را با پودهاي رنگارنگ بر روي گليم ايجاد ميكنند.
به گفته معاون صنايع دستي سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري استان كرمانشاه اكنون در استان كرمانشاه در مجموع ۲۵۰۰نفر به صورت خانگي به گليم بافي مشغولند و ۲۲كارگاه گليمبافي در سطح استان فعال است.
" نصرت الله سپهر" در گفت و گو با خبرنگار ايرنا افزود: در شهرستان هرسين افراد زيادي به صورت خانگي به گليم بافي مشغولند و به طور تقريبي براساس مجوزهاي صادر شده حدود ۲۸۶زن و ۱۷مرد درسطح كارگاه در اين شهرستان مشغول فعاليت هستند.
وي گفت: ۱۲كارگاه گليم بافي در شهرستان كرمانشاه، پنج كارگاه در شهرستان سنقر و سه كارگاه در شهرستان هرسين فعال است و بيشترين تعداد گليم بافان خانگي نيز در همين شهرستانها فعالند.
