داخلي. فرهنگي. صنايع دستي.
از: الهام حميد زاده
شايد خيلي دور نباشد، روزگاري كه عطردانها، چراغ دانها و صندوقچههاي فلزي كه گلهاي رنگارنگ همچون باغي فرحبخش بر آنها نقش بسته بود، در كنار سفرههاي قلمكار و گلدوزي شده و قابهاي بزرگ و كوچك خاتم، زينت بخش خانه مادرهايمان بود.
آيا امروز بهجز اوقاتي كه ميخواهيم براي يك مسافر از فرنگ آمده سوغاتي بخريم، زمان ديگري هم سري به فروشگاههاي صنايع دستي ميزنيم؟ يا به سراغ كريستالهاي جورواجور ژاپني، فرانسه و آلماني ميرويم و يا در فروشگاهها دست ساختههاي چيني، تايلندي و اندونزي كه روز بهروز هم بر تعدادشان اضافه ميشود، به دنبال مايحتاجمان ميگرديم.
عليرغم بيمهريهاي برخي از ما به صنايع دستي، بسياري از ميهمانان خارجي از ديدن يك قاب كوچك خاتم همچنان دچار وجد و شگفتي ميشوند.
مشكل از جايي آغاز شد كه طريقه بهرهوري درست از صنايع دستي را فراموش كرديم و يادمان رفت اين هنر نيز همچون ديگر هنرها نياز به تحول دارد و بايد همگام با جامعه پيش رود.
از خاطر برديم خلاقيت، كليد ماندگاري است و بايد براي حفظ و اشاعه آن به سراغ طرحهاي جديد برويم، سليقه نسل جوان را نشناختيم و ندانستيم نياز به تازهها دارد.
در گوشهاي ديگر از اين قاره مشترك، بيگانگان به فكر راه چاره بودند و خلاقيت را با هنر يگانه كردند و همه آن چه نياز امروز هست را با آن چه از ديروز و طبيعت و خاك ما برايشان مانده بود، در آميختند و ساختند.
در فروشگاهي در شهرستان ساوه دهها ظرف كوچك و بزرگ خودنمايي ميكند و تحسين شما را برميانگيزد، جنس اغلب اين ظرفها از پوسته سخت نارگيل است، كه بيگانگان با ظرافت بيشتري بر آن كاركرده و اشكال جديدتري به آن بخشيده اند و صد البته چشم خريدار را زودتر خيره ميكنند.
باور ميكنيد روي هستههاي ناچيز و بيقيمت هلو، نقشهاي رنگارنگ كشيدهاند و آنها را به عنوان شياي تزييني ميفروشند.
"علي وجداني" فروشنده درساوه كه اغلب دست ساختههايش را از تايلند وارد ميكند، درباره بازار خريد و فروش اين اجناس و نحوه ورود آنها و رقابتشان با صنايع دستي ايران ميگويد: در كشور ما امكان توليد به اين ارزاني وجود ندارد، به گونهاي كه برخي كارگرهاي خارجي حتي با دستمزدي معادل يك كاسه سوپ رضايت ميدهند و سطح زندگي و توقعاتشان بسيار پايين است.
وي اظهار داشت : البته آنها هم توليداتي با قيمتهاي گزاف دارند اما بازار جنسهاي ارزانشان در دنيا طرفدار بيش تري دارد، به طوري كه حتي با وجود هزينههاي بالاي گمرگ باز هم براي خريدار و فروشنده به صرفه است.
وي ادامه داد: از سويي كارهاي آنها با خلاقيت و ابداع همراه است و هر بار كه براي خريد به اين كشور ميروم، با كارهاي جديدي روبه رو ميشوم.
يكي از كارشناسان صنايع دستي ساوه، ميگويد: امروزه صنايع دستي حالت تزئيني پيدا كرده و كاربردي نيست و تقاضاي خريد در بازارهاي داخلي به شدت پايين آمده است.
اين خانم كه خواست نامش ذكر نشود، افزود: در گذشته، ما هنر را از ديگر كشورها ميگرفتيم و با تلفيق آن با فرهنگ خودمان هنري جديد و با قابليت كاربردي ايجاد ميكرديم، بهگونهاي كه ميتوانستيم با هنر زري بافي هزينههاي زيادي را تامين كنيم.
وي، رونق صنايع دستي را در گرو حمايت واقعي از صنعتگران داخلي، ايجاد كارگاههاي توليدي، راهاندازي سيستم خط توليد و ارزان كردن مواد اوليه كه به كاهش قيمت تمام شده منجر ميشود، ذكر كرد.
"مريم شوقي" كه مدت دو سال است به فرشبافي در ساوه مشغول است، ميگويد:
حمايتهاي مالي دولت نظير ارايه وامهاي كم بهره و صنعتي ميتواند در اين خصوص موثر باشد.
"علي آبيار" كارشناس صنايع دستي نيز ميگويد: فرهنگسازي و ترغيب مردم به خريد كالايايراني، كاربردي كردن صنايعدستي و توجه بهعنصر خلاقيت، بازاريابي تخصصي، ساماندهي قيمتهاي داخلي و خارجي، احياي صنايع فراموش شده از جمله راهكارهاي فعال كردن اين صنعت به شمار ميرود.
"وحيده تاجري" استاد دانشگاه نيز حذف دلالان و واسطهها از اين عرصه و ايجاد تعاونيها را اولين اقدام جهت نجات صنايع دستي ميداند.
وي افزود: در حال حاضر بيشترين سود در عرصه صنايع دستي نصيب دلالها و واسطهها ميشود لذا بايد دست آنها را كوتاه كرد و شرايطي را فراهم آورد كه توليدكننده به طور مستقيم با عرضهكننده در ارتباط باشد.
وي بيان كرد: از نظر كيفي، طراحان صنايع دستي بايد بتوانند اشيايي كه تاكنون متناسب با فرهنگ ايراني توليد ميشده را در جهت فرهنگ جهاني و نيازمنديهاي دنياي امروز تغيير دهند و با حفظ اصالت ايراني توليدات را از حالت تزييني خارج كنند و به سوي كاربردي شدن سوق دهند.
اين استاد دانشگاه گفت: علاوه بر اين ميتوان توليدات صنايع دستي را به حيطه تكنولوژي كشاند و حاصل دنياي مدرن و ماشيني را با استفاده از آثار صنايع دستي دلپذيرتر كرد.
سرپرست ميراث فرهنگي، گردشگري و صنايع دستي ساوه گفت : حفظ و حراست از رشتههاي صنايع دستي، احياي رشتههاي فراموش شده و حمايت از توليدكنندگان و هنرمندان صنايع دستي در اين شهرستان بايد مورد توجه مسولان قرار گيرد.
"محسن نبوي" با اشاره به قدمت و سابقه تاريخي هنرهاي سنتي و صنايعدستي در ساوه، افزود: حفاظت و حراست از صنايع دستي به عنوان يك هنر اصيل و ميراث تاريخي نيازمند همكاري و حمايت همهجانبه است.
وي، بازاريابي براي توسعه و رونق صنايع دستي با هدف حمايت از هنرمندان و توليدكنندگان را ضروري دانست. ك/۴
