كليات. پاكستان . انفجار . هويت اجتماعي
اسلام آباد- انفجارها ي روز يكشنبه در اسلام آباد و عصر دوشنبه در كر اچي مركز ايالت سند پاكستان بار ديگر وضعيت امنيتي اين كشور ر ا با ابهام‌ها ي زياد ي مو اجه كرده است .

انفجارها ي هفته اخير پاكستان كه در مجموع ‪ ۲۴‬كشته و بيش از ‪ ۸۰‬زخمي برجاي گذاشته است ؟ از نظر بسيار ي از تحليل گر ان د ار ا ي پيامهايي است كه بايد به دقت مورد توجه دولت جديد اين كشور قرار بگيرد.

نگا هي به حو ادث و تحولات دو هفته گذشته پاكستان از جمله حمله ارتش پاكستان به مناطق قبايلي ( فاتا ) و درگير ي با چند گروه غيرقانوني مانند گروه لشگر اسلام و انصار اسلام از يكسو و فشارها و اختلافات سياسي موجود بين احز اب ائتلافي فضا ي شكننده ا ي ر ا بر ا ي دولت نوپا ي گيلاني ايجاد كرده است .

هرچند هنوز زود است كه عو امل اين انفجارها ر ا بطور مشخص معرفي كرد اما بطورقطع سطح و نو ع انفجارها با نو ع و سطح حو ادث در قبل از استقر ار دولت جديد متفاوت است .

خشونت درپاكستان تا حدود ي ريشه درساخت اجتما عي نا همگون هويتي جامعه اين كشور د ارد .

پاكستان همچنان دچار اختلاف‌ها ي فرقه ا ي است ، همچنان بنام دين اسلام صدها كودك و زن ر ا در اين سرزمين به دلايل و ا هي به مسلخ مي‌برند و مشرف و دولت جديد هر روزه از آرزوها ي خود بر ا ي محو افر اط گر ايي وترورسيم كور سخن مي‌گويند اما هر روزه نيز به مو از ات اين حو ادث زنان و كودكان و افر اد بي گناه قرباني نگاه‌ها ي منحرف عده ا ي قوميت گر ا، فرقه گر ا و متعصب مي‌شوند.

تاكيد اخير يوسف رضا گيلاني نخست وزير پاكستان به مبارزه با افر اط گر ايي و تروريسم چيز ي ر ا تغيير نخو ا هد د اد، زير ا كه اين تاكيد ات بدون توجه به مسايل هويتي به آساني حل نخو ا هد شد.

ر اه حل اساسي پاكستان بر ا ي رهايي از اين چالش ، هويت ساز ي ملي است در غير اين صورت اين سرزمين در آتش فرقه گر ايي و قوميت گر ايي خو ا هد سوخت .

به عبارت ديگر،چالش اصلي پاكستان درسال‌ها ي آتي تهديد ات خارجي نيست بلكه قوميت گر ايي و فرقه گر ايي است كه امنيت ملي اين كشور ر ا تهديد مي‌كند.

در مطالعات امنيت ملي ، تهديد ات سياسي و اجتما عي بر ا ي قوميت در شر ايطي امكان بروز پيد ا مي‌كند كه شكاف‌ها ي سياسي ناشي از هويت‌ها ي گرو هي و قومي فعال شده باشد.

چنانكه بار ي بوز ان استاد مطالعات امنيتي و رو ابط بين‌الملل د انشگاه ( ال. اس . ا ي ) لندن نيز اشاره د ارد در چنين جو امعي رسالت ملت ساز ي توسعه ، امنيت و ديگر ا هد اف كلان ملي به طور فر اگير ي بر عهده دولت مي‌باشد.

هرنو ع تهديد و چالشي نيز از طرف اجز ا ي مختلف جامعه ، متوجه امنيت و كاركردها ي دولت بوده و تمركز بر كشمكش‌ها ي درون جامعه بين دولت و سازمان‌ها ي اجتما عي مانند گروه‌ها ي قومي اجازه مي‌د هد كه فر اگردها ي تغيير اجتما عي و سياسي با رويكرد نرم افز ار ي بررسي شود.

بر اساس اين رويكرد مشكل مشرو عيت دولت ها، از هم گسيختگي اجتما عي يا فقد ان يكپارچگي و ناتو اني در سياست ساز ي از متغير ها ي اصلي امنيت ملي در اين كشورها است .

بار ي بوز ان از مهمترين تهديد ات اصلي اين جو امع ر ا در سه مولفه تهديد درباره ايده دولت و كيفيت رو ابط دولت ملت ، سازمان دولت و نسبت به وجود فيزيكي دولت توضيح مي‌د هد.

سو ال‌اصلي اين است كه فرقه گر ايي قومي در چه شر ايطي امنيت ملي ر ا تهديد مي‌كند.

نا همگني بين دولت و ملت و تلاش دولت بر ا ي تحميل هويت مشترك از جمله مو ارد ي است كه امنيت ملي ر ا تهديد مي‌كند.

بطور قطع قوم مد ار ي عامل انسجام زد ايي در عرصه هويت و قدرت ملي است .

وجد ان قومي كه هويت خود ر ا در هم خوني ، هم نژ ادي ، هم زباني و هم ديني ، زيستن و پرورش در بستر فر هنگ قومي گذشته ، اسطوره‌ها و خاطر ات تاريخي مشترك در مجمو ع بر ايند ي ر ا ايجاد مي‌كند كه حاصل آن تشكيل هويت قومي و تقويت همبستگي و انسجام قومي در مقابل هويت جامع و ملي است .

اين بر آيند از لحاظ سياسي به نيرويي تبديل مي‌شود كه معطوف به قدرت و دولت مستقل بوده و از نظر فر هنگي به دنبال رسميت بخشيدن به ارزش‌ها ي فر هنگي و قومي خود مي‌باشد.

درخصوص آسيب پذير ي روز افزون دولت در قبال انحصارزد ايي و محدوديت در امكان ا عمال خشونت ، مانوئل كاستلز استاد مطالعات اجتما عي د انشگاه بركلي آمريكا، گروه‌ها ي هويتي قومي ر ا از چالش گر ان عمده دولت معرفي مي‌كند و در زمينه نقش آنها در مشرو عيت زد ايي معتقد است وقتي دسته‌ها ي قومي و قبيله‌اي ، خود ر ا عضو دولت ملي نمي‌د انند، دولت در بر ابر خشونتي كه در ساخت اجتما عي آن جامعه ريشه د ارد به صورت روز افزوني آسيب پذير مي‌شود.

دولت با اين تناقض مو اجه است كه اگر از خشونت استفاده نكند ديگر دولت محسوب نمي‌شود و اگر از خشونت بطور مد اوم استفاده كند، بخش بزرگي از مشرو عيت و منابع بسيج خود ر ا از دست مي‌د هد و چنين وضعي نشانگر وضعيت اضطر ار ي د ايمي بر ا ي دولت است اين شر ايطي است كه ر ابرت ماندل استاد مطالعات امنيتي و قومي د انشگاه آمريكايي ويسكانسن از آن با عنو ان كا هش كنترل معني د ار حكومت بر نيروها ي اجتما عي و يا حاكميت ملي دستخوش دگرگوني نام مي‌برد كه در آن بازيگر ان فروملي در حال غصب خيلي از نقش‌ها ي سنتي حكومت هستند.

چنانكه بار ي بوز ان نيز اذ عان د ارد، تهديد ات اجتما عي ر ا نمي تو ان از تهديد ات سياسي جد ا كرد.

از نظر وي ، تهديد ات اجتما عي زماني و اقع مي‌شوند كه اصولا امنيت اجتما عي يك دولت در معرض خطر قر ار گيرد.

بوز ان ، امنيت اجتما عي ر ا تو ان حفظ و ايمني الگوها ي سنتي زبان ، فر هنگ ، هويت مذ هبي و ملي مي‌د اند.

نا امني اجتما عي زماني به وجود مي‌آيد كه هر نو ع از جو امع - ملي ، قومي ، مذ هبي ، نژ اد ي - يك تحول يا ترتيبات جديد ر ا به عنو ان يك تهديد عليه بقا ي خود( هويت اجتما عي ) تعريف كنند.

و ي معتقد است كه هويت ملي ، ا غلب از د اخل كشور چندقومي مورد تهديد قر ار مي‌گيرد و فر ايند ملت دولت ا غلب متوجه خاموش كردن يا حد اقل يكسان ساز ي هويت‌ها ي اجتما عي شبه ملي مي شود.

با وجود چنين چالش‌هايي از طرف هويت‌ها ي فروملي نسبت به هويت اجتما عي و فر هنگي ملي ، بوز ان معتقد است كه تهديد ات اجتما عي از نشانه‌ها ي وجود دولت ضعيف است و نمي‌تو ان آن ر ا يك مساله امنيت ملي محسوب كرد مگر در مو ارد ي كه نز ا ع بين دولتي ر ا د امن بزند.

و اقعيت اين است كه در جو امع چندقومي در حال توسعه در آنها شكاف‌ها ي اجتما عي ، منبع مناز عات و فعاليت‌ها ي ضدحاكميتي مي باشد، تهديد ات اجتما عي - مانند فرقه گر ايي و شكاف‌ها ي اقتصاد ي - ممكن است به‌اند ازه تهديد ات سياسي و حتي شايد بيشتر از آنها، امنيت ملي ر ا دچار خدشه نمايد.

به عبارتي مي‌تو ان امنيت اجتما عي ر ا فر اتر از امنيت سياسي ، نظامي و اقتصاد ي د انست .

امنيت اجتما عي در شر ايط كنوني ، مرجع امنيت ملي قلمد اد مي شود.

در حالي كه امنيت ملي به تهديد ات عليه حاكميت مي‌پرد ازد، امنيت اجتما عي معطوف به هويت اجتما عي است كه في نفسه چه دولت باشد و يا نباشد، وجود د ارد.

به نظر مي‌رسد حلقه گمشده پاكستان هويت اجتما عي باشد كه تاكنون به دليل نبود آن دچار مخاطر ات د اخلي امنيتي شده است
** پاكستان ،خلاء هويتي : چشم‌اند از
پاكستان دچار خلاء هويتي - قومي است كه در بستر مناز عات فرقه گر ايانه نمود پيد ا كرده و مي‌تو ان سلسله خشونتها ي اخير در اين كشور ر ا در اين چارچوب مورد ارزيابي قر ار د اد.

تاكيد دولت جديد بر هويت‌ها ي غير بومي در اين كشور و اصر ار بر يكپارچه ساز ي هويتي با گر ايش‌ها ي غربگر ايانه بطور قطع با عث بروز مقاومت از سو ي گرو هها ي مذ هبي و گرو هها ي ملي گر ايي مي‌شود كه مايل نيستند هويت‌ها ي خود ر ا فر اموش كنند.

شايد بتو ان اين تعبير ر ابكار برد كه دولت پاكستان خود تلاش كرده تا به حريم مذ هب ورود ي غير متعارف د اشته باشد كه نمونه مهم آن حمله به لال مسجد در سال گذشته بود. #‪;۱۶۰# ;۱۶۰‬ ورود به حريم مذ هب و درگيري با برخي گروههاي مذهبي تاكنون براي دولت گيلاني با پيامدهايي همر اه بوده كه ممكن است طي ماههاي آينده شاهد گسترش بيشتر اين خشونتها باشيم.

از: احمد فراهاني