سياسي. فلسطين. اشغال. ۶۰
در طي نيم قرن گذشته، روابط متقابل كشورهاي خاورميانه از يك سو و تاسيس دولت اسرائيل كه با استقلال تعدادي از كشورهاي خاورميانه همراه بود از سوي ديگر، يكي از مهمترين مسايل مطرح در روابط بينالمللي بوده است.
اين مسايل بينالمللي و رشد و گسترش اسراييل به عنوان يك غده سرطاني درخاورميانه موجب شد كه اين منطقه از جهان به بحران خاورميانه موسوم شود . بحران خاورميانه در واقع، اصطلاحي است كه به درگيري موجود بين دولت اسرائيل و حاميانش از يك سو و كشورهاي عربي همجوار اسرائيل، از سوي ديگر، اشاره ميكند. تعداد اندكي از كشورهاي خاورميانه مانند تركيه و ايران ( قبل از (۱۹۷۹با اسرائيل روابط سياسي علني و رسمي داشتهاند و بيشتر كشورهاي عربي به استثناي مصر (از ۱۹۷۹به بعد) دولت اسرائيل را به رسميت نمي شناختند. به عبارت ديگر، تا قبل از ۱۳سپتامبر ۱۹۹۳كه قرارداد غزه- اريحا امضاء شد، هيچ كشور عربي بجز مصر، با اسرائيل روابط رسمي و ديپلماتيك نداشته است. اگر چه در برخي موارد ، روابط غير علني و ديدارهاي محرمانه، مشاهده گرديده است، از اين رو در اين تحقيق تنها به بررسي تحولات مربوط به روابط كشورهاي عربي خاورميانه و اسرائيل پس از انعقاد قرارداد غزه- اريحا ميپردازيم.
پس از قرارداد غزه - اريحا، تمايلي عمومي از سوي بيشتر كشورهاي عربي خاورميانه و اسرائيل بوجود آمد. اين گرايش عمومي اگرچه داراي انگيزههاي متفاوتي بوده است اما همه اين كشورها در تاثير پذيري از صلح ساف- اسرائيل با يكديگر مشترك هستند زيرا پس از امضاي قرارداد صلح بين طرفين اصلي منازعه در مساله فلسطين، ديگر زمينهاي براي دفاع از حقوق فلسطينها در مقابل دولت اسرائيل وجود نداشت. البته نبايد از تاثير شرايط متحول جهاني به ويژه پس از نخستين سالهاي دهه ۱۹۹۰در تغيير الگوهاي رفتاري كشورهاي جهاني غفلت كرد.
روابط كشورهاي عربي حوزه خليج فارس و اسرائيل:
-۱روابط اسرائيل و عربستان سعودي
در دسامبر ۱۹۹۱سفير عربستان در آمريكا، با نمايندگان جامعه يهوديان آمريكا ديدار كرد و در اين ملاقات كه براي اولين بار انجام ميگرفت، اظهار داشت كه خليج فارس موجب شده است تا عربستان واقعيتهاي موجود در خاورميانه را بپذيرد. اظهارات سفير آمريكا كه با استقبال رسانههاي اسرائيلي همراه بود، نشان دادكه عربستان سعودي آماده است تا در روابط خود با اسرائيل، تغييراتي ايجاد كند. در همين راستا، پس از آغاز مذاكرات صلح ، دولت عربستان به تحريم شركتهاي تجاري طرف معامله با اسرائيل پايان داد . بنابراين نخستين گام عملي عربستان در جهت بهبود روابط خود با اسرائيل، بالغو تحريم تجاري غير مستقيم عليه اسرائيل، برداشته شد.
تماسهاي غير رسمي در زمينههاي اقتصادي، بين مقامات عربستان و اسرائيل، قبل از انعقاد قرارداد غزه- اريحا آغاز شده بود، اين امر به نوبه خود نشان ميدهدكه همكاريهاي اقتصادي، مهمترين زمينه گسترش روابط اين مساله بخوبي مشهود است. در همين زمينه ، رئيس اتاق بازرگاني اسرائيل در مصاحبه اي با خبرگزاري رويتر- قبل از انعقاد قراردادغزه- اريحا- در واشنگتن - از ملاقاتهاي مكرر خود با مقامات و صاحبان صنايع عربستان پرده برداشت. پس از انعقاد قرارداد غزه- اريحا اين تماسها از حالت محرمانه خارج شد و به شكل رسمي و علني در آمد، به عنوان مثال ميتوان به اظهارات نخست وزير مصر در اكتبر ۱۹۹۳مبني بر بر قراري تماس رسمي بين اتاقهاي بازرگاني عربستان و كويت با اسرائيل اشاره كرد.
تلويزيون عربستان سعودي، چند روز قبل از انعقاد قرارداد غزه- اريحا، با شيمون پرز وزير امور خارجه وقت اسرائيل مصاحبه كرد. اين مصاحبه در واقع اولين حضور يك مقام اسرائيلي در تلويزيون عربستان سعودي بود.در اين مصاحبه، وزير امور خارجه اسرائيل خواستار عادي شدن روابط اسرائيل و دولتهاي عربي شد و اضافه كرد كه اين امر به نفع هر دو طرف است. اين حادثه نيز به نوبه خود نشان ميدهدكه زمينههاي عاديسازي روابط بين اسرائيل و عربستان از قبل وجود داشته است و طرفين به شكلهاي مختلف تمايل خود را نسبت به اين مساله نشان ميدادند.
يك روز پس از انعقاد قرارداد اريحا، بندر بن سلطان سفير عربستان سعودي در آمريكا اظهار كرد كه پس از امضاي اين قرارداد، همه چيز امكان پذير است.
او همچنين تاكيد كرد كه پس از سازمان آزاديبخش فلسطين، نوبت عربستان است.
سفير عربستان كه با يك روزنامه اسرائيلي مصاحبه ميكرد، اعلام كرد كه عربستان از عمليات صلح بين اسرائيل و كشورهاي عربي و يكي از قراردادغزه- اريحا حمايت ميكند و بزودي تعهدات مالي عربستان در قبال دولت خود مختار فلسطين، اعلام خواهد شد.
كمتر از يك ماه پس از انعقاد قرارداد غزه- اريحا روزنامه لبناني السفير خبر سفر محرمانه وزير امور خارجه اسرائيل را به عربستان سعودي منتشر ساخت ، در همين ايام يكي از خبرنگاران روزنامه يديويت آحارانوت كه از مشهورترين روزنامههاي اسرائيل است، مصاحبههاي متعددي با مقامات عربستان سعودي انجام داد.
روزنامه مذكور در يكي از صفحات خود عكسي را چاپ كرده بود كه در آن، خبرنگار ياد شده با سعود الفيصل (وزير خارجه عربستان) در حال دست دادن است. تحولات ذكر شده در روابط اسرائيل و عربستان آنچنان سريع اتفاق افتاد كه رسانههاي گروهي اسرائيل اعلام كردند بزودي بين دو كشور قرارداد صلح امضاء خواهد شد.
