علمي آموزشي. پزشكي . ارتوپد
ما ، راز مقابله با آرترز و كاهش درد مفاصل را در گفت و گو با پزشكان متخصص پرسيدهايم و شما با خواندن اين گزارش ميتوانيد به اين رمز و راز براي دستيابي به سلامت و خلاصي از درد آرتروز و مفاصل دست بيابيد.
گزارش از : مهري ميردريكوند
خبرنگار گروه علمي ايرنا در گفت و گوهايي كه در اين گزارش با دكتر عكاشه ، دكتر يزدان بخش و دكتر فرهمندي ، متخصصان ارتوپد انجام داده است در باره راه كارهاي كاهش درد آرتروز ، شيوه زندگي درست ، استفاده صحييح از مفصل ، راه جلوگيري از تخريب تدريجي مفصل و انتخاب كفش مناسب ، سوال كرده است.
*** آرتروز : تخريب تدريجي مفاصل
به گفته متخصصان ارتوپدي، آرتروز شايعترين بيماري مفصلي است كه در آن غضروف مفصلي دچار آسيب و تخريب ميشود و به تدريج بيتحركي و ضعف قدرت عضلاني را به دنبال ميآورد. هر گونه اختلال در مفصل كه باعث كم كاري، بي تحركي و يا ايجاد درد در آن شود به عنوان اختلال مفصل يا آرتروز ناميده مي شود.
در آرتروز كه نام ديگر آن استئوآرتريت است استخوان نزديك مفصل تغييراتي پيدا ميكند و برجستگيهاي كوچك استخواني در اطراف مفصل بوجود مي آيد. به همين دليل بعضي از مردم به اين بيماري ساييدگي مفصل هم مي گويند.
دكتر سعيد يزدان بخش فوق تخصص مفصل ران و عضو هيات علمي دانشگاه علوم پزشكي ايران در گفت و گو با خبرنگار علمي ايرنا گفت افراد چاق و كساني كه اضافه وزن دارند بيشتر از ساير افراد عادي به مشكل تخريب مفصل مبتلا مي شوند.
*** شيوه زندگي و آرتروز
زندگي در مناطق كوهستاني و به طور كلي بالا و پايين رفتن از ارتفاع و نيز عدم تحرك و ورزش، از ديگر عواملي هستند كه در تخريب مفصل تاثير دارند . بنا بر گفته متخصصان با پرهيز از بالا و پايين رفتن از ارتفاع و پله و انجام يك سري حركات ورزشي كه منجر به تقويت عضلات اطراف مفصل ميشود مي توان از تخريب مفصل ران و يا زانو جلوگيري به عمل آورد.
گاهي آرتروز بر اثر فعاليت شغلي فرد تشديد ميشود مثلا افرادي كه فشار زيادي بر مفاصل آنها وارد ميآيد مثل كارگران معدن و يا كارگران ساختماني و هر شغل ديگري كه فشار زياد بر مفاصل وارد كند به مرور زمان فشار وارد شده بر آنها باعث تخريب مفاصل ميشود.
*** براي كاهش درد آرتروز چه بايد كرد؟
متخصصان ارتوپد معتقدند با تغيير در شيوه زندگي، نحوه نشستن، راه رفتن و... تا حد زيادي ميتوان از تخريب مفاصل پيشگيري كرد ؟ از جمله مواردي كه فشار بيسيار زيادي بر مفاصل وارد ميآورد بالا و پايين رفتن از ارتفاعات و از جمله استفاده از پله است.
دكتر يزدان بخش ميگويد بالا و پايين رفتن از پله باعث ميشود هفت برابر وزن بر زانو و لگن فشار بيايد بنابراين توصيه ميشود افرادي كه دچار دردهاي مفصلي هستند از پله استفاده نكنند و چنانچه داراي اضافه وزن هستند از روش ديگري براي لاغري استفاده كنند.
**** انتخاب كفش مناسب
يكي از عوامل مهم در سلامت ، انتخاب كفش مناسب است.كفش بايد به گونه اي باشد كه فرد در آن احساس راحتي كند و راه رفتن او را با مشكل رو به رو نكند.
عضو هيات علمي دانشگاه علوم پزشكي ايران در اين زمينه ميگويد افرادي كه دچار كمر درد هستند نبايد از كفشهايي با پاشنه بلند و آنهايي كه درد زانو دارند نبايد از كفشهاي صاف استفاده كنند.
علاوه بر اين آنهايي كه در پنجه پاي خود درد دارند نبايد از كفشهاي با پاشنه بلند و افراديكه در پاشنه پا احساس درد دارند نبايد از كفش پاشنه تخت استفاده كنند.
بطور كلي افراد بايد متناسب با وضعيت پاي خود كفش مناسب انتخاب كنند.
هميشه تمام كفشها را به صرف اينكه شماره پاي شماست نميتوان پوشيد گاهي شماره يكي است اما با توجه به نوع كفش اندازه آن متنفاوت است.
*** استفاده صحيح از مفصل
بنا بر گفته متخصصان ارتوپدي ، بيشترين علت بروز آرتروز ، اشكالات فيزيكي ناشي از عدم استفاده درست از مفصل و افزايش نيروي وارده بر آن است كه به مرور زمان باعث تغيير شكل مفصل ميشود.
يكي از عوامل موثر در زانو درد و آرترو ، نحوه نشستن افراد است.
دكتر غلامعلي عكاشه عضو انجمن جراحي ارتوپدي ايران در اين زمينه ميگويد با توجه به نوع فرهنگ ايراني ، چهار زانو يا دو زانو نشستن معمولا متداول است كه همين نوع نشستن ، فشار زيادي بر مفاصل ران و به خصوص زانو وارد مي آورد.
وي گفت آرتروز و به خصوص آرتروز زانو ، جزء اختلالات شايع سيستم استخواني و اسكلتي هستند كه عوامل مختلفي در بروز آن تاثير دارد. به گفته دكتر عكاشه اضافه وزن، بالا رفتن سن، عدم تحرك و تروماها يا ضربهها و استفاده ناصحيح از عضو، از جمله عواملي هستند كه در نتيجه آنها مفصل دچار اختلال مي شود.
به گفته وي انجام حركات منظم ورزشي ، به خصوص شنا و به دنبال آن كاهش وزن از روشهاي موثر در درمان اختلال آرتروز است.
در اختلال آرتروز ، سطوح غضروفي مفاصل كه در واقع عمل اصلي مفصل را انجام ميدهند تخريب ميشوند و در نتيجه اين تخريب، كاركرد مفصل نيز دچار اختلال ميشود.
عضو انجمن جراحان ارتوپدي ايران گفت آرتروز با درد و محدوديت حركت در عضو كه ميتواند در زانو ، كمر و گردن باشد همراه است و در موارد پيشرفته هم باعث تغيير شكل و حالت آن عضو ميشود.
وي با بيان اينكه دو روش جراحي و غير جراحي براي درمان آتروز وجود دارد ، اضافه كرد : بيشتر موارد آرتروزها با روش غير جراحي از طريق جلسات مداوم فيزيوتراپي و انجام يك سري حركات ورزشي قابل درمان است.
با پيشرفت بيماري آرتروز ، به مرور زمان دامنه حركات مفصل كاهش مييابد و ممكن است مفصل خشك و بيحركت شود، البته جلسات فيزيوتراپي ميتواند از اين حالت خشكي مفصل و محدوديت حركات پيشگيري و آن را درمان كند.
*** آرتروز دو نوع است:
آرتروز اوليه و آرتروز ثانويه ، نوع اوليه آن با افزايش سن در همه افراد به وجود ميآيد و همه مفاصل را مبتلا ميسازد و عمدتا مفاصل زانوها، مفصل ران، مفصل لگن، مفاصل انگشتان دست و پا و بالاخره ستون فقرات را گرفتار ميكند.
آرتروز ثانويه در مفصلي ايجاد ميشود كه قبلا به وسيله بيماري ديگري آسيب ديده و ساختار آن تغيير كرده است. مثلا مفصلي كه دچار شكستگي شده، پس از بهبودي دچار آرتروز ميشود.
اين نوع آرتروز ، سراسر مفاصل بدن را گرفتار نميكند، بلكه تنها مفصل آسيب ديده دچار آن ميشود. در اين عارضه بيمار هنگام بيدار شدن از خواب، احساس ميكند مفاصل او سفت شده اند، اين حالت پس از ۵تا ۱۰دقيقه از بين ميرود.
دكتر منوچهر وحيد فرهمندي فوق تخصص ران و زانو گفت در آرتروز به مرور زمان تخريب مفصل بيشتر ميشود و در حركت فرد ايجاد اختلال ميكند.
اين اختلال به گونهاي است كه حتي حركت دادن مفصل غير ممكن ميشود و اين روند ادامه مييابد تا اينكه تخريب مفصل به طور كامل صورت ميگيرد.
بيماراني كه مفصل آنان به طور كامل تخريب ميشود ، زندگي روزانه شان دچار مشكل ميشود و توان حركتي شان كاهش مييابد.
وي با بيان اينكه تا حد امكان تلاش ميشود عضو طبيعي بيمار حفظ شود اما در مرحلهاي كه تكان دادن مفصل براي بيمار بسيار دشوار شود ، عمل تعويض مفصل براي بيمار انجام ميشود.
به طوركلي در سن ۴۰سالگي تقريبا همه افراد ، تغييرات آرتروز را در مفاصل خود دارند ولي بيشتر آنان علامت خاصي احساس نميكنند و تعداد نسبتا كمي دچار علائم آرتروز هستند.
آرتروز يك بيماري پيشرونده و مزمن است كه بهبودي قطعي ندارد ولي كاهش وزن و به دنبال آن كاهش فشار بر مفاصل ميتواند از شدت يافتن اين اختلال پيشگيري كند.جلسات فيزيوتراپي سبب جلوگيري و يا معالجه محدوديت حركتي و تقويت عضلات اطراف مفصل ميشود.
با تقويت عضلات، مفصل ثبات بيشتري پيدا ميكند و مشكلات بيمار هم كمتر مي شود.
به همين لحاظ تمام انجمنهاي پزشكي كه با استخوان و عضلات سر و كار دارند مثل انجمنهاي ارتوپدي و روماتولوژي، كوشش ميكنند به راه كارهايي دست يابند كه استخوانها و عضلات بيشتر كار كنند و ديرتر از كار بيفتد و عارضه پيري، ناتواني و از كار افتادگي و زمين گير شدن و در خانه ماندن عقب بيفتد.
لذا براي پيشگيري از دردهاي استخواني و مفصلي متخصصان به بيماران و همه خانودهها اغلب دو توصيه ميكنند ، كاهش وزن و ورزش و تحرك كه اگر به همين دو توصيه توجه كافي شود ، نياز به مراجعه به پزشك نداريم.
