داخلي. اجتماعي. فرهنگي.
وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي "حكيم عمر خيام" را از مفاخر بزرگ ايران زمين خواند كه علم و فرهنگ و ادب جهان مديون شخصيت جامعالاطراف وي است.
محمدحسين صفارهرندي روز شنبه در پيامي به همايش بزرگداشت روز ملي خيام در نيشابور كه توسط مديركل اداره فرهنگ و ارشاد اسلامي خراسان رضوي قرائت شد "خويشتن شناسي، خودباوري، اعتماد و اتكا به پيشينه كهن و پشتوانههاي استوار فكري و فرهنگي ايران اسلامي" را امري دانست كه جامعه به ويژه نسل جوان بيش از هر زمان بدان نياز دارد.
وي اظهار داشت: اين خود اكسير نجاتبخشي است كه به مدد آن قوم ايراني در طول تاريخ كهن خويش از گردنههاي خطير و پر خطر گذشته از دل خاكستر آشوب و تباهي ققنوسوار سر بر آورده و طلوعي دوباره را از پس ظلم و سياهي با درخششي خيرهكننده آغاز كرده است.
"اين افتخاري است كه در طول تاريخ نصيب كمتر قوم و ملتي شده است. آثار و مفاخر گرانقدر اين مرز و بوم هر كدام استوانهاي پولادين براي اتكا و اعتماد ملي هستند و شوكت نام و نشان و آوازهاشان راه را بر هر نيت شوم و نگاه نامحرمي به اين كشور و ملت بزرگ بسته است."
وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي افزود: بيشك شناخت، تجليل و معرفي خيام به جهانيان به ويژه در عصر غلبه علم و فناوري خشن، ميتواند چهره درخشان و مشعشع فرهنگ و انديشه خدامحور و انساندوست ايراني و اسلامي را بيش از پيش آشكار نمايد.
وي در اين پيام با تبريك روز بزرگداشت خيام به ملت شريف ايران، از همه اهالي و اصحاب علم و فرهنگ و ادب ميهن اسلامي كه حقشناسي خود را نسبت به اين شخصيت بزرگ جهاني با كوششهاي علمي فرهنگي و برپايي مراسم و همايشهاي بزرگداشت وي به اثبات ميرسانند به ويژه مردم ولايتمدار خراسان رضوي تقدير نمود.
گرچه پايگاه علمي "حكيم غياثالدين ابوالفتح عمربن ابراهيم خيام نيشابوري" رياضيدان، اخترشناس و اديب مسلمان ايراني برتر از جايگاه ادبي وي است ولي شهرت او به واسطه نخستين ترجمه رباعياتش توسط "فيتزجرالد" به زبان انگليسي، جهاني شد.
وي كه در سال ۴۳۹هجري قمري متولد شد و در زمانه حكومت سلجوقيان ميزيست در اخترشناسي، رياضيات، علوم ادبي، ديني و تاريخي به حدي استاد بود كه صاحب عنوان "حجتالحق" بوده است.
خيام نه تنها اصلاحكننده گاهشمار ايران بود بلكه نقشش در "حل معادلات درجه سوم" و مطالعاتش درباره "اصل پنجم اقليدس" نام او را به عنوان رياضيداني برجسته در تاريخ علم ثبت كرده است.
" رساله في البراهين علي مسايل الجبر و المقابله، رساله في شرح ما اشكل من مصادرات اقليدس، رساله مشكلات الحساب" در رياضيات و "ميزان الحكمت" در فيزيك و "لوازمالمكنت" در دانش هواشناسي و "نوروزنامه" در تاريخ و ادبيات ايران باستان و رسالاتي چند در حكمت و فلسفه از جمله آثر خيام به شمار ميروند.
اين دانشمند رياضيدان، اخترشناس، فيزيكدان. موسيقيشناس، فيلسوف و اديب مسلمان ايراني در سال ۵۱۷هجري قمري در نيشابور وفات يافت.
۲۸ارديبهشت ماه "روز بزرگداشت خيام" ناميده شده است.
