سياسي. فلسطين. اشغال. ۶۰
فلسطين از لحاظ جغرافيايي قلب جهان عرب، سرزمين كوچكي است در شرق درياي مديترانه كه همچون پلي سه قاره آسيا، اروپا و آفريقا را به هم متصل مي كند و بيتالمقدس پايتخت آن در طول تاريخ همواره از تقدس خاصي نزد مسلمانان و مسيحيان برخوردار بوده است.
هر چند صهيونيستهاي غاصب قدس را به زبان عبري اورشليم ناميدهاند ولي اصل آن اورسلم است كه عربهاي يبوسي آن را در مورد قدس به كار ميبردند.
اين اسم دو بخش دارد، اور يعني شهر و سالم يعني صلح، پس قدس شهر صلح، آن را دارالسلام و قريه السلام و همينطور يبوس، ايلياء و بيتالمقدس نيز ناميده اند.
بيتالمقدس در دل و ديده مسلمانان عزير است. نماز بيتالمقدس و عبادت، بيتوته، روزه گرفتن و دفن شدن در آنجا از پاداش و فضيلتي بس فراوان برخوردار است. براي درك جايگاه اعتقادي و تقدس آن نزد مسلمانان بايد از چند زاويه بدان نگريست:
الف) قدس جايگاه وحي الهي:
قدس سرزميني است كه تاريخ كهن و سرشار از معنويات دارد و چهرههاي محبوب و پاكي در اين سرزمين مدفونند. ابراهيم خليل الله (ع) پيامبر بت شكن خدا و منادي توحيد، لوط (ع) برادر زاده ابراهيم، اسحاق (ع)، داود (ع)، موسي كليم الله (ع) كه قبرش در جوار بيتالمقدس و شرق آنست، اسماعيل ذبيح الله (ع)، عيسي روح الله (ع)، مريم (س)، يوسف صديق(ع)، سليمان (ع) پسر داود، كه حكومت و سلطنتي الهي داشت و صدها چهره برجسته از پيامبران و اوصياء و قدسيان كه به اين سرزمين ملكوتي حرمت و قداستي بزرگ بخشيدهاند و در خاك اين ديار گام نهاده و توحيد را تبليغ و خدا را پرستش نمودند و قرآن از تمامي آنها با تكريم و تعظيم فراوان ياد كرده و ستوده است. در اين سرزمين بود كه خدا با موسي (ع) سخن گفت و عيسي (ع) پا به هستي گذاشت و در گهواره لب به سخن گشود و خدا او را به سوي خود برد. مريم (س) در اين سرزمين رحلت نمود و هاجر به اين اقليم هجرت كرد و مهمتر از همه اينها ؟ قدس قبله نخست مسلمانان به شمار ميرود.
ب) معراج رسول خدا (ص):
شبي جبرئبل، امين الهي با مركب آسماني براق بر پيامبر اكرم (ص) نازل شد.
رسول خدا (ص) به براق نشست و به سوي بيتالمقدس پرواز نمودند اين سفر را سفر اسراء ناميده اند. براق در بيتالمقدس فرود آمد و پيامبر پياده شدند و در مسجد الاقصي دو ركعت نماز به جاي آوردند و آنگاه بر صخره بيتالمقدس ايستاده و همراه جبرئيل عروج نمودند. اين سفر را سفر معراج گويند.
بدين ترتيب قدس و مسجد الاقصي جزئي از مقدسات مسلمانان شد و پيامبر (ص) سفارش نمودند در آن نماز گزارند و آن را حفظ كنند.
ج) قدس نخستين قبله گاه مسلمانان:
بعد از بعثت پيامبر اكرم (ص) مسلمانان قدس را قبله خود دانسته و نماز را به جانب قدس ميخواندند. اما طعنه يهود بر رسول خدا گران آمد و خاطر مباركش را آزرده ساخت. خداي در آيه مبارك ۱۴۴ازسوره بقره به پيامبر خويش فرمود:نگريستنت را به اطراف آسمان ميبينم تو را به سوي قبلهاي كه مي پسندي ميگردانيم. پس روي به جانب مسجد الحرام كن، و هر كجاي كه باشيد روي بدان جانب كنيد. اين تغيير قبله بر يهوديان گران آمد زيرا اين امر شكستي بر آنان و استقلالي بر مسلمين بود.
يهودان مايل بودند قبله مسلمين دوباره به بيتالمقدس بر گردد به همين دليل عدهاي از اشراف يهود نزد رسول خدا رفته و از ايشان خواستند قبله را به سمت بيتالمقدس برگرداند. حتي يهوديان پيشنهاد كردند:اگر قبله را باز گرداند از او پيروي خواهند كرد اما وحي الهي تكليف مسلمين را روشن ساخت كه:براي اهل كتاب هر برهان و نشانهاي كه بياوري از قبله تو پيروي نخواهد كرد و تو نيز از قبله آنها پيروي نميكني و آنها هم پيرو قبله يكديگر نخواهند بود، هر گاه پس از آگاهي پي خواهشهاي ايشان بروي از ستمكاران خواهي بود. به مومنان نيز اطمينان داده شد كه با تغيير قبله، اعمال گذشته آنان ضايع نشده و طبعا نيازي به اعاده نيست.
اين رخداد كه پس از گذشت شانزده يا هفده ماه از هجرت روي داد نشان از بحران روابط مسلمين و يهوديان دارد. در ضمن بايد دانست كه تغيير قبله به كعبه قبله مسلمين شد زمينه جديدي براي جذب اعراب بوجود آمد. اما بعدها يهوديان مسلمان شدهاي مثل كعب الاخبار ميكوشيدند تا فضيلت بيتالمقدس را بيش از كعبه نشان دهند ولي اين امر مورد انكار حافظان سنت اصيل اسلام قرار گرفت چنانچه با آيات فراوان قرآن درباره كعبه نيز ناسازگار بود.
د) آزادي قدس توسط مسلمانها و وجود آثار اسلامي:
زماني كه خبر دعوت پيامبر (ص) در همه نقاط جزيره العرب پيچيد و عربها زير پرچم اسلام متحد شدند، سپاهيان اسلام براي آزادسازي جهان از ستم ظالمان آن زمان رهسپار گشتند. سپاه مسلمانان به سرزمين شام رسيد كه آن را فتح كند و از حاكميت آنان آزاد سازد. در وادي يرموك جنگ سرنوشتسازي ميان مسلمانان و روميان در گرفت . دمشق به دست فرمانده مسلمانان ابوعبيده بن جراح فتح شد . فرمان خليفه فرستاده و نظرش را درباره شهري كه بايد بعد از دمشق فتح شود پرسيد:بي درنگ به سوي بيتالمقدس حركت كنيد.
سپاه اسلام به سوي قدس حركت كرد و در فصل زمستان به آنجا رسيد و قدس را به مدت چهارده ماه در محاصره گرفت. هنگامي كه كار بر اهالي قدس سخت شد از بطريق مسيحي خواستند به ديدار فرمانده سپاه اسلام برود و از خواستههاي او آگاه شود. بطريق روي باروي قدس ايستاد و به يكي از سربازان گفت كه به فرمانده سپاه اطلاع دهد كه بطريق تقاضاي ديدار او را دارد. سرباز شتابان رفت و ابوعبيده را از درخواست بطريق آگاه كرد. ابوعبيده بن جراح به همراه جانشينش خالد بن وليد به ملاقات بطريق رفتند. وقتي به باروهاي قدس رسيدند بطريق خواستههاي سپاه اسلام را از ابوعبيده جويا شد. ابوعبيده گفت كه ارتش آزاديبخش اسلام ميخواهد وارد قدس شود و از حاكميت روميان آن را آزاد سازد و ساكنان آن را به اسلام دعوت كند.
بطريق پرسيد: اگر نپذيريم مسلمان شويم چه؟- ابوعبيده گفت: ما شما را وادار نميكنيم كه مسلمان شويد ولي تصميم داريم وارد قدس شويم و آن را آزاد كنيم. ما از شما و كليساها و معابدتان حمايت خواهيم كرد زيرا اسلام به ما دستور ميدهد كه به اديان آسماني ديگر احترام بگذاريم- بطريق گفت:
ما قومي هستيم كه خونريزي را دوست نداريم و حكومت عربهاي اهل مدارا را بر حكومت روميان غاصب ترجيح ميدهيم. پس به خليفه پيغام دهيد كه بيايد و كليدهاي قدس را تحويل بگيرد. در آن هنگام مسلمانان شادي كردند و تكبير گفتند و دريافتند كه قدس دوباره عربي شده است همانگونه كه در آغاز تاريخ بود.
وقتي عمربن خطاب دريافت كه اهالي قدس دارند كليدهاي شهر را به او تحويل دهند بار سفر بست و به اردوي اسلام پيوست. هنگامي كه اهالي قدس از ورود عمربن خطاب آگاه شدند يكي از دروازهها را باز كردند و نزد وي آمدند و از وي درخواست كردند كه به آنها امان بدهد و متعهد شود كه از آنان و كليساهايشان حمايت كند. خليفه مسلمانان خواستههاي آنان را پذيرفت و گفت كه ايمن به شهر خويش باز گرديد به شما قول ميدهم. آنان به قدس باز گشته و دروازهها را گشودندچون اطمينان داشتند كه مسلمانان به آنها خيانت نمي كنند.
روز بعد عمربن خطاب به شهر قدس پاي نهاد. او و سپاهيانش از كليساي قيامت ديدار كردند و پيمان صلحي ميان او و بطريق مسيحي بسته شد كه عهدنامه عمر نام گرفت. در وقت نماز عمر از بطريق خواست تا جايي را براي بناي مسجد الاقصي به او نشان دهد. بطريق او را به محلي برد و عمر فرمان داد كه مسلمانان مسجد را در آنجا بسازند به اين ترتيب مسجدي از چوب ساختند كه مسجد عمر نام گرفت.
در سال ۱۰۱۷ميلادي بيتالمقدس به تصرف تركهاي سلجوقي در آمد، آنها از همكاري با سيل روان زائران مسيحي بيتالمقدس امتناع ميكردند در نتيجه اين درگيريها و نزاعها پاپ اربان Pope Urbanدر سال ۱۰۹۵ميلادي مسيحيان را دعوت به جهد نمود (جنگهاي صليبي) تا مكانهاي قدس را آزاد كنند . آثار برجسته به جا مانده از دوره اعراب را ميتوان در بيتالمقدس در گنبد صخره، حفاريهاي اطراف حرم الشريف و اريحا يافت.
