داخلي. اجتماعي. گردشگري. صنايعدستي. سوغات
نقوش و نگارههاي به كار رفته شده در صنايع دستي خراسان شمالي مكمل طبيعت سرسبز اين استان است.
وجود مراتع سر سبز و بكر، انواع گياهان وحشي و كوهي رنگارنگ، شقايقهاي سرخ،انواع پرندگان وحشي و حيوانات اهلي و بومي باعث شده است كه هنرمندان صنايع دستي اين استان با الهام گرفتن از طبيعت به روايت زندگي و خاطرات خود در اين نقوش بپردازند.
هنرمندان اين خطه، صنايع دستي اين استان را با نگارههايي از گل، سنبل و دستبافتههايي متنوع با رنگهايي الهام گرفته از طبيعت ميسازند.
هنرمند اين ديار گويي هنگام نقش انداختن بر روي گليم در ذهنش مناظري از سرسبزي اين خطه تداعي ميشود و رنگهاي شاد طبيعت در اين گونه اقلام صنايع دستي خود گوياي اين مطلب است.
پاپوشهاي سنتي، چارق دوزي، رنگرزي سنتي و دوخت لباسهاي محلي، نمد مالي ، سفالگري با رنگهاي شاد قرمز، نارنجي، زرد و آبي، بنفش، صورتي، همگي حكايت طبيعت سبز اين ديار را در ذهنها تداعي ميكنند.
"گليم" بارزترين هنري است كه طرحهاي آن الهام گرفته از طبيعت زيباي استان خراسان شمالي كه قدمت آن هفت هزار ساله قبل ميرسد.
در روستاها، بافندگان در هنگام بافت از نقشه استفاده ميكنند و نقشههاي ذهني آنها به صدها نقش ديگر تقسيم شده و هر نوع سليقهاي را ارضا ميكند، گليم در زمنيههاي مثل خورجين، پادري، پشتي رختخواب بند، كوله پشتي، كيف زنانه، جوراب، دستكش و بازوبندكاربرد دارد.
"سفره كردي"
از هنرهاي خاص و بافتههاي منحصر به فرد زنان كرد عشاير خراسان شمالي است و به عنوان هنري وصف ناپذير كه نمادهاي مذهبي و احساسي عشاير نسبت به طبيعت را در خود جاي داده و نقشهاي بافته شده نشان از عظمت فرهنگ و اعتقادات و آداب و رسوم قوم كرد است.
نمادها در سفره كردي همگي بيانگر شكر به درگاه خدا و نعمات الهي و احترام به طبيعت است.
نگاره و نقوش گليم كرمانجي در واقع نقش مايههاي كهن هستند كه در نوع خود بينظيرند.
بيان انتزاعي گياهي و حيواني، نقوش هندسي به اضافه فرهنگ واژگان اصيل موجود، از خصوصيات اين نوع دست بافه است.
"جاجيم " نيز دستبافهاي ضخيم راه راه و رنگين است و جاجيم به عنوان زير انداز، پتو، روتختي، جل اسب و كف پوش كاربرد دارد.
"پلاس"، نوعي گليم پشمي است كه از دير باز به عنوان يك زير انداز مناسب جهت محافظت از رطوبت، سرما و گرماي زمين بكار ميرود و بدين لحاظ در مفروش نمودن كف چادرهاي عشاير خراسان شمالي و ساختن سياه چادر و نيز در خانه هاي روستايي مورد استفاده بيشتري دارد.
پلاس در ساير نقاط ايران نيز بافته ميشود ولي بافت پيچ منحصر به خراسان شمالي است.
"فرش كردي" يكي ديگر از دست بافتههاي مردم استان خراسان شمالي به خصوص عشاير غيور اين ديار بوده "داربافت فرش كردي" زميني بوده و رنگهاي مورد استفاده رنگهاي گرم بوده و از حكايت به عشق، زندگي و اميد به آينده عشاير بوده است.
"فرش و پشتي تركمن "، هنردست زنان تركمن استان است كه در منطقه جرگلان و ساكنان تركمننشين بجنورد و مانه و سملقان رواج دارد كه مانند ساير دستبافهها با نقوش زيبا و حاص خود چشم هر بيندهاي را خيره ميكند.
طرح فرشهاي تركمن از لحاظ شكل هندسي و شكستي خطوط ايلي، خاص مردم كوچ نشين است كه بصورت ذهني بافته ميشود و تركمن يموتي، شانهاي، غزالگز، آغال، چهارقاب و قاشقي طر حهاي فرعي اين نقوش را تشكيل ميدهند.
پشتي تركمن بيشتر شبيه قاليچه است كه در آن از چهار رنگ قزل، قره طلايي و آق استفاده ميشود و نقوش را گلچه و قره نقش ميخوانند.
پارچه بافي، چادر شب بافي و حولهبافي نيز از ديگر دست بافههاي اين استان است.
"چادر شب"، دست بافتههاي دستگاهي است كه در مناطق جاجرم و رويين اسفراين بافته ميشود در گذشته از نخهاي ابريشمي جهت بافت آن استفاده ميشد ولي اكنون از نخ و كاموا استفاده ميكنند كه مصارف گوناگون دارد.
از ديگر رشتههاي صنايع دستي در خراسان شمالي ميتوان به نمد مالي، تذهيب، ميناطور، منبد كاري، چلنگري، آهن گري، مس گري، قلم زني، جلدسازي سنتي، رنگ رزي سنتي نقاشي روي چرم، پارچه و شيشه سراميك، جوراب بافي، منبت كاري و انواع سوزن دوزي اشاره كرد.
"لباس كرمانجي"، اين لباس را كه دختران و زنان عشاير اين استان مي- پوشند، داراي رنگهاي شاد با حاشيههاي متنوع دوخته شده است.
لباس زنان كرمانجي شامل شليته، دامني بلند از مخمل كه تا زانو رسيده و حاشيه آن داراي نوار دوزي بوده كه نشاندهنده طايفه فرد ميباشد، رنگ آن براي عروسها سفيد براي خانمها قرمز و براي دخترها زرد است.
"گراس"، پيراهني بلند كه پايين آن چين دار است، جليقه، از جنس مخمل و داراي رنگ يكنواخت با شليته ميباشد كه روي آن را سكه دوزي ميكنند.
"ياشار" روسري بلندي از جنس حريري بوده كه با سربند يزدي براي محكم نگهداشتن آن بسته ميشود.
"لباسهاي محلي تركمني"، از ديگر پوششهاي رايج در استان خراسان شمالي مي باشد.
چاوك ، كولته، چلپي و يلك كه متداولترين و ارزانترين آنها چاوك است، كه جنس پارچه از ابريشم دست باف و عمدتا داراي رنگ قرمز و حاشيه زرد رنگ كه حاشيه لباس و سراستين آنها سوزن دوزي شده و براي جلوگيري از جمع نشدن پارچه و ظرافت بيشتر سوزن دوزي با آستر انجام ميشود.
"زيور آلات محلي"، مكمل لباسهاي سنتي و بومي اين استان است و لباسهاي چون لباسهاي كردها و تركمنها كه معرف آداب، رسوم،آداب و سنن و فرهنگ مردم هر منطقه است كه خود داراي پيشينه كهن ميباشد و زيورآلات هميشه جداناپذير از پوشاك اقوام عشاير و روستاييان اين استان است.
زيورآلات جزء لاينفك لباسهاي تركمني بوده زنان تركمن است اين هنر و صنعت در مناطق تركمننشين استان نظير جرگلان، سابقه بر قدمت ديرينهاي برخوردار است.
زيور آلات تركمن شامل گردنبند، سينه ريز، مچ بند، دستبند، سربند است.
وجود اقوام تركمن در منطقه باعث خلق آثار هنري بسياري از جمله "رودوزي هاي خاص" شده كه بر روي لباسهاي محلي انجام ميگيرد.
رودوزي بر حاشيه پيراهن، شلوار، سرآستين، كلاه و كمر بند انجام ميگيرد و كلاه مزين به دوختهاي سنتي "تخيه" نام دارد.
"چارق دوزي" نيز پاپوش سنتي مردم شمال شرق ايران است، چارق كلمهاي تركي به معناي پاي افزار يا پاپوش كه بندها وتسمههاي بلندي دارد و بندهاي را به ساق پا ميپيچند.
چارق داراي نوكي بر گشته به بالا بوده و جنس آن از چرم طبيعي است كه با نخهاي ابريشم الوان و اشكال مختلف زينت داده شده و براي زيباتر شدن اين پاپوش در نوك آن منگوله، استفاده ميشود كه از نخهاي ابريشم رنگي تهيه ميشود.
