سياسي. فلسطين. اشغال. ۶۰
...در اوايل اكتبر ۱۹۹۴فاروغ الشرع وزير خارجه سوريه براي نخستين بار در يك مصاحبه با تلويزيون اسرائيل شركت كرد. اسحاق رابين نخست وزير اسرائيل از اين اقدام وزير خارجه سوريه استقبال كرد و آن را گامي به سوي صلح ناميد.
اما اين اقدامات هيچ گاه به صلح بين سوريه و اسرائيل منتهي نشد زيرا هم حافظ اسد و هم نخست وزير اسرائيل براي عقب نشيني از مواضع گذشته خود با مشكلات اساسي داخلي مواجه بودند، مشكلاتي كه سر انجام به ترور اسحاق رابين نخست وزير اسرائيل، امضاءكننده دو قرارداد صلح با سازمان آزاديبخش فلسطين و اردن، منجر شد.
كشور لبنان نيز به تبعيت از سوريه، پس از انعقاد قرارداد غزه- اريحا، در روابط خود با اسرائيل تجديد نظركرد. دولت اين كشور در راستاي حمايت از فرآيند صلح ساف- اسرائيل، از تظاهرات مخالفين قرارداد ممانعت بعمل آورد و قانون منع تظاهرات را كه از دو سال پيش از اين اقدام، وضع شده ولي به اجرا درنيامده بود، براي نخستين بار به اجرا در آورد.
دولت لبنان همچنين پس از امضاي قراداد غزه- اريحا، مذاكرات محرمانه خود را با اسرائيل را تداوم بخشيد ولي اين مذاكرات بدون هماهنگي با سوريه نمي توانست به نتيجه مشخصي منتهي شود. روابط اردن و اسرائيل:
كشور اردن از ابتدا خواهان داشتن روابط سياسي با اسرائيل بوده است.
رهبران دو كشور در طول سالهاي قبل از انعقاد قرارداد رسمي صلح بارها با يكديگر ملاقات كردند و اخبار مربوط به اين ديدارها نيز به طور پراكنده و محدود منتشر گرديده است.
پس از افشاي مذاكرات محرمانه ساف- اسرائيل در نروژ در تابستان ۱۹۹۳وزير امور خارجه اسراييل پيش بيني كرد كه ممكن است همزمان با امضاي قرارداد غزه- اريحا، قرار داد مشابهي با اردن نيز امضا شود. چند روز بعد نخست وزير اردن با اشاره به سخنان وزير خارجه اسرائيل كه گفته بود كشورش مي تواند به آساني با اردن پيمان صلح امضاء كند، اعلام كرد كه ما هم اميدواريم كه اسرائيل بفهمد اختلافات اردن با آنها ناچيز است.
كمتر از بيست وچهار ساعت پس از امضاي قرارداد غزه- اريحا، بين دو كشور اردن و اسرائيل نيز قراردادي در پنج ماده به امضاء رسيد كه به موجب آن چارچوبهاي كلي دستيابي به يك قرارداد صلح بين دو كشور مشخص گرديد.
براساس اين قرارداد در مورد باز گرداندن سرزمينهاي اشغالي به اردن، بر گرداندن آبهاي رودخانههاي اردن و يرموك به مسير اصلي خود، عدم تجاوز به خاك اردن، بازگشت آوارگان بصورت مسالمت آميز و تضمين عدم بازگشت مهاجرين به اردن، بين دو كشور توافق حاصل شد.
امضاي اين قرارداد كه بلا فاصله پس از صلح ساف- اسرائيل امكان پذير شد.
نقطه آغاز علني شدن روابط اردن و اسرائيل بود. بطور كلي روابط اردن و اسرائيل پس از قرارداد غزه- اريحا دستخوش تغييرات اساسي شده و روند كلي مناسبات بين دو كشور سير صعودي داشته است.
روابط اردن و اسرائيل از ۱۳سپتامبر ۱۹۹۳تا ۲۶اكتبر كه قرارداد صلح اردن و اسرائيل منعقد گرديد به شرح زير است :
-۱ديدار محرمانه شاه حسين و اسحاق رابين:
در اواخر سپتامبر ۱۹۹۳شاه حسين پس از ورود به شهر ايلات، با اسحاق رابين و چند تن از مسئولان اسرائيلي بطور مخفيانه ديدار كرد. هدف از اين ديدار كاستن از نگراني شاه حسين در مورد قرارداد صلح ساف- اسرائيل بود.
-۲مذاكرات محرمانه شاه حسين و شيمون پرز:
در اوايل نوامبر ۱۹۹۳شاه حسين و شيمون پرز در امان با هم ديدار و درباره همكاريهاي اقتصادي، عقب نشيني اسرائيل از كرانه غربي رود اردن و سفر شاه حسين به آمريكا براي امضاي نهايي توافقهاي انجام شده گفتگو شد.
-۳امضاي توافق نامه اقتصادي بين اردن و اسرائيل در واشنگتن:
ديدار خاخامهاي يهودي از اردن در ژانويه ،۱۹۹۴ديدار شاه حسين با رهبران يهوديان آمريكا، ديدار وليعهد اردن با بنيامين نتانياهو در ژوئن ،۱۹۹۴ ديدار شيمون پرز از اردن در ژوئيه ،۱۹۹۴ديدار رسمي شاه حسين و اسحاق رابين در آمريكا در بيست و پنجم ژوئيه ۱۹۹۴براي امضاي توافق نامه موسوم به بنيامين واشنگتن، افتتاح گذرگاه مرزي بين دو كشور، اتصال شبكه برق دو كشور در ۱۸آگوست ،۱۹۹۴تشكيل كميسيون سه جانبه اقتصادي در سي و يكم آگوست ۱۹۹۴با شركت آمريكا، اردن و اسرائيل در واشنگتن را ميتوان نام برد.
جمع بندي:
كشورهاي عربي منطقه از ابتداي تاسيس اسرائيل تا زمان امضاي قرارداد ساف- اسرائيل نه تنها يك موضع قاطع و جبهه واحد در برابر اسرائيل اتخاذ نكردند بلكه بطور ضمني بر موجوديت اسرائيل صحه گذاشته بودند و شايد به دليل حساسيت افكار عمومي و جبههگيري گروهها و احزاب سياسي طرفدار انقلاب فلسطين نميتوانستند بطور آشكار با اسرائيل روابط بر قرار نمايند.
اما آنچه مسلم است اينست كه سران ممالك عربي خواهان روابط با اسرائيل بصورت محدود و در سطح پايين بودند. از بررسي اخبار و گزارشهاي مربوط به روند مذاكرات صلح خاورميانه اين نتيجه به دست ميآيد كه تمايل اعراب براي آشتي با اسرائيل جداي تمايل آمريكا براي عاديسازي روابط اعراب و اسرائيل قابل بررسي نيست. چنانچه براي اولين بار بعد از جنگ سرد شاه فهد از وزير خارجه آمريكا در خواست كرد كه آمريكا مساعي لازم را براي صلح نهايي در منطقه را به عمل اورد.
بعد از امضاي قراردادغزه- اريحا دولتهاي عربي به طرق گوناگون سعي كردند تا روابط خود را با اسرائيل بهبود بخشند و با سفر مقامات اسرائيل به كشورهاي يكديگر نشان دادند كه ميتوانند اسرائيل را به رسميت بشناسند اما در مقابل اسرائيل نيز بايد بخشي از سرزمين اشغالي را به فلسطينيان اختصاص دهد. با اين همه عدم شركت فعال دولتهاي عرب در اجلاس اقتصادي قطربه اسرائيل نشان داد كه اعراب هنوز براي عاديسازي روابط خود با اسرائيل دچار مشكلات عديده هستند كه از جمله مهمترين آنها ميتوان به ديدگاههاي حاكم بر عموم مردم اين كشورها اشاره داشت.
بنابراين تا انجام توافق نهايي ساف- اسرائيل و انجام تمامي بندهاي قرارداد اسلو ، حداقل نميتوان آينده روشني در روابط سياسي اعراب و اسرائيل ملاحظه كرد ضمن اينكه بايد اذعان داشت كه اعراب با جدا كردن روابط اقتصادي از روابط سياسي يكي از طرفهاي عمده تجاري اسرائيل در حال حاضر به شمار ميروند.
منابع و ماخذ :
- روزنامه كيهان ۷۰.۸.۲۹
- اطلاعات ۷۲.۳.۲۳
- جمهوري اسلامي ۷۲.۱۰.۱۲
- بولتن دفتر مطالعات سياسي و بينالمللي وزارت امور خارجه شماره ۷۱.۹.۱۵ ۲۴ص ۱۱و سلام ۷۲.۷.۲۹
- رسالت ۷۶.۶.۲۰
- جمهوري اسلامي ۷۲.۶.۲۴
- جمهوري اسلامي ۷۲.۱۲.۱۱
- روزنامه اطلاعات ۷۳.۲.۸ملك فهد در جريان ديدار خود با وارن كريستوفر وزير خارجه آمركا خواستار اقدام آمريكا در جهت پيشبرد مذاكرات سوريه و اسرائيل شده بود
- رسالت ۷۲.۷.۵
- جمهوري اسلامي ۷۲.۷.۲۹
- كيهان ۷۳.۷.۶
- روزنامه سلام :۷۲.۷.۸طرح انتقال نفت از درياي سرخ به درياي مديترانه يك ميليارد دلار هزينه دارد براساس اين طرح قرار است بندر ايلات اسرائيل در درياي سرخ به بندر عسقلات در درياي مديترانه از طريق لولهاي به هم متصل شوند.
- رسالت ۷۲.۷.۲۵
- جمهوري اسلامي ۷۲.۸.۱۹
- همان ۷۲.۱۱.۵
- اطلاعات ۷۲.۱۰.۱۳و جمهوري اسلامي ۷۲.۱۰.۱۳
- رسالت ۷۳.۲.۱۲
- اطلاعات ۷۴.۱۰.۶
- روزنامه سلام ۷۲.۶.۱۸
- رسالت ۷۳.۱.۶و ۷۳.۱.۲۷
- اطلاعات ۷۳.۱.۲۸
- اطلاعات ۷۴.۱۰.۶روابط اعراب و رژيم صهيونيستي
- جمهوري اسلامي ۷۳.۸.۱۲
- همان ۳و ،۷۲.۸.۴اطلاعات ۷۲.۹.۸
- رسالت ۷۲.۸.۲۶
- جمهوري اسلامي ۷۲.۱۱.۱۸و اطلاعات ۷۳.۱.۵
- بولتن دفتر مطالعات سياسي و بينالمللي وزارت امور خارجه شماره ۷۶.۹ ۴۶ .۱۵ص ۱۰-۸
- مركز پژوهشهاي علمي و مطالعات استراتژيك خاورميانه، شماره ۸فروردين ۱۳۷۵ص ۲۸
- نشريه خاورميانه سال اول ، شماره ،۲پاييز ۷۳ص ۴۳۱
- The middld East Journag, vol, 1994, no, 1, (Winter 1995) P. 1130 - بولتن مركز مطالعات استراتژيك خاورميانه، گزارش هفتگي شماره ۵۲ -۵۳ گروه گزارش
