پژوهش. مجلس. زنان.
يكي از دستاوردها و تاثيرات مهم و ارزشمند انقلاب اسلامي، هموار شدن مسير مشاركت سياسي براي زنان جامعه ايران است.
با پيروزي انقلاب اسلامي، حضور جدي زنان ايراني در ساختار سياسي كشور با توصيه هاي موكد بنيان گذار انقلاب كه فرمودند "زنان بايد در مقدرات اساسي كشور دخالت كنند" و نيز با بسترسازي هاي انجام شده در قوانين نظام جمهوري اسلامي با جهش و رشدي بيسابقه آغاز شد.
نقش موثر و غير قابل انكار زنان در پيروزي انقلاب اسلامي، دفاع مقدس و دوره هاي مختلف سياسي كشور خود مويد اين ادعا است.
"زن مسلمان ايراني" خود را "مكلف" ميداند كه حضوري جدي و به دور از فريبندگي هاي ظاهري در اجتماع، نهادها و اركان مختلف حاكميت كه در آنها "مقدرات اساسي" كشور رقم ميخورد، داشته باشد. از جمله ميتوان به حضور در خانه ملت و در بركردن رداي نمايندگي جامعه ايران درمجلس شوراي اسلامي اشاره كرد.
نگاهي اجمالي به كارنامه فعاليت زنان قانون گذار،نشان ميدهدحضور نمايندگان زن در اين نهاد مردمي و قانوني در طول سه دهه بعد از انقلاب تقريبا سير صعودي داشته است.
اگر چه تعداد نمايندگان زن در هر دوره از مجالس هفتگانه، از بدو پيروزي انقلاب تا امروز، اندك بوده و همواره درصد كمي را به نسبت مردان تشكيل داده است و اين رقم تا وضعيت آرماني فاصله زيادي دارد، ولي همين ميزان در روند قانون گذاري كشور تاثير زيادي داشته است.
گروه پژوهش هاي خبري ايرنا، در آستانه انتخابات هشتمين دوره مجلس شوراي اسلامي و در ادامه مطالب پيشين درباره انتخابات، گزارشهايي درباره ميزان حضور، چگونگي عملكرد و دستاوردهاي نمايندگان زن در دوره هاي مختلف مجلس شوراي اسلامي و طرحها و لوايح تصويب شده مربوط به زن و خانواده را براي آگاهي مخاطبان ارائه خواهد داد.
***********
با پيروزي انقلاب اسلامي و استقرار نظام مقدس جمهوري اسلامي در ايران، نهادها و اركان حكومتي با انتخاب و راي مردم شكل گرفت.
با انتخابات روز ۲۴اسفند سال ، ۱۳۵۸ملت ايران اولين گروه از نمايندگان مجلس را براي ورود به نهاد قانون گذاري كشور كه نام آن به "مجلس شوراي اسلامي" تغيير يافته بود را برگزيدند.
اين دوره به علت شرايط خاص و وقوع برخي رويدادهاي پيش بيني نشده و تلخ و ناگوار، ويژگي هاي منحصر به فردي داشت. از جمله ميتوان به موارد زير اشاره كرد: كم تجربگي نمايندگان مجلس و بافت نامتجانس دوره آغازين، توطئهها و كار شكني هاي دشمنان انقلاب، ترور شخصيتها و مسوولان متعهد نظام، تسخير لانه جاسوسي، آغاز جنگ تحميلي، طرح عدم كفايت "ابوالحسن بني صدر" نخستين رييس جمهوري اسلامي ايران.
در انتخابات دور اول مجلس شوراي اسلامي ۷۰زن و همگي از تهران براي احراز كرسي نمايندگي داوطلب شدند. از اين ميان ۴نفر برگزيده شدند.
با به سر رسيدن زمان قانوني دور اول مجلس، انتخابات دور دوم مجلس شوراي اسلامي نيز در تاريخ ۲۶فروردين سال ۱۳۶۳برگزار شد.
در دور دوم مجلس نيز كشور همچنان با شرايط داخلي و خارجي سختي چون شدت گرفتن جنگ تحميلي مواجه بود.
در اين دوره تعداد داوطلبان زن براي نمايندگي مجلس به نسبت دوره پيش كاهش يافت. از ميان ۲۵نفر زن داوطلب كه باز همگي از تهران بودند، ۴نفر به مجلس راه يافتند.
معيار انتخاب زنان نماينده در اين دوران، گاه بر اساس پيوندها ووابستگي آنان به فعالان سياسي و ديگر افراد سرشناس بود كه از جمله ميتوان به "اعظم طالقاني" ( دختر آيت الله طالقاني )و "عاتقه صديقي" ( همسر شهيد رجايي) اشاره كرد.
براي بهتر روشن شدن وضعيت نمايندگان زن در اين دو دوره،موانع و چالش هاي پيش روي فعاليت هاي آنان و دستاوردهاي اين دو دوره مجلس براي زنان جامعه ايران،با "مريم زعفراني بهروزي" نماينده چهار دوره ابتدايي مجلس شوراي اسلامي و يكي از فعالان سياسي باسابقه كشور به گفت و گو نشستيم.
بهروزي موسس و دبير كل "جامعه الزينب" در آغاز صحبت هاي خود به نقش امام خميني (ره) در هموار ساختن مسير مشاركت سياسي زنان ايران اشاره كرد وگفت:
امام(ره)از همان اوايل پيروزي انقلاب و حتي پيش از آن سفره پر تنعمي را براي زنان ايراني گشودند.
وي با نقل خاطره اي در اينباره گفت: هم زمان با ثبت نام براي دور اول مجلس شوراي اسلامي،شهيد آيت الله بهشتي از من و خانمها "گوهر الشريعه دستغيب" و "فرشته هاشمي" دعوت كردند كه داوطلب نمايندگي مجلس بشويم.خانم دستغيب پرسيدند:"حالا واجب است كه ما به مجلس برويم؟" ايشان فرمودند:
"بله در اين مقطع زماني كه امام حضور دارند و از موقعيت و حضور زنان دفاع ميكنند،زنان بايد تلاش كنند كه وارد مجلس شوند. اگر امروز زنان به مجلس نروند، شايد هيچ وقت ديگر نتوانند به مجلس واردشوند. اين را شما بدانيد كه خيليها مخالفند، اما ما ايستادهايم و ميخواهيم كه اين كار را به عنوان يك وظيفه شرعي سياسي انجام دهيم."
بهروزي، در ادامه به تعداد زنان حاضر در اين دوره و ترتيب ورودشان به مجلس اشاره كرد و گفت: از تهران دو نفر زن، خانمها "دستغيب" و "اعظم طالقاني" در دور اول به مجلس رفتند. من در دور اول به جهت اشتباهي كه در ارسال مدارك ثبت نامم پيش آمده بود، نتوانستم به مجلس بروم.
وي افزود: پس از فاجعه هفت تير و شهادت عده اي از نمايندگان،انتخابات ميان دوره اي زودتر از موعد مقرر برگزار شد. من در اين انتخابات شركت كردم و به عنوان نماينده تهران به مجلس راه يافتم.
به گفته بهروزي، در اواخر دور اول مجلس شوراي اسلامي با شهادت "محمد علي رجايي" ، همسر وي عاتقه صديقي نيز به مجلس راه پيدا كرد كه به اين ترتيب تعداد زنان نماينده در مجلس اول در مجموع به ۴نفر رسيد.
اين فعال سياسي درباره خصوصيات ويژه و دشوار اين دوره كه مجالي براي طرح مسايل زنان نميداد،اظهار داشت: مجلس اول در دوراني بحراني تشكيل شد و بيشتر عمر آن نيز در بحران گذشت. اين مجلس از لحاظ تركيب نمايندگان نيز ناهمگون بود، تا جايي كه چند تن از نمايندگان كه از منافقين بودند، از كشور گريختند و به خارج پناهنده شدند.
جنگ، تسخير لانه جاسوسي،قطع رابطه با آمريكا، خيانت بني صدر و فرار او و مسايل بسيار مهم ديگر كه در آن زمان رخ داد،مجالي براي پرداختن به مسايل زنان از سوي زنان نماينده باقي نگذاشت. در اواخر دور اول بنا به نياز جامعه و با توجه به درخواست خانواده شهدا، طرح حضانت فرزندان براي زناني كه همسرانشان شهيد شده يا فوت كرده بودند از سوي مريم بهروزي و با پشتيباني ساير نمايندگان زن مطرح و با دشواري هاي زياد تصويب شد.
اين نماينده پيشين مجلس ادامه داد: از سوي خانم طالقاني نيز حدود ده يا دوازده طرح براي بهبود بخشيدن به وضعيت زنان به مجلس ارائه شد كه همگي در بخش اجراي قوانين به خاطر مغايرت با قانون اساسي و شرع مقدس رد شد.
اطلاعات اندكي از دوران اول و دوم مجلس شوراي اسلامي به ويژه در زمينه جايگاه و سمت نماندگان زن در دسترس است. بر پايه اين اطلاعات، مريم بهروزي در كميسيون اصل ۹۰و كميسيون آيين نامه و دستغيب عضو كميسيون آموزش و پرورش بود. اطلاعات مربوط به دو نماينده زن ديگر در دسترس نيست.
بهروزي، درباره دور دوم مجلس و برخي از طرح هاي ارايه شده درباره زنان به طرح "بيمه زنان بيسرپرست " اشاره ميكند كه از سوي وي ارايه ولي باكارشكني هاي فراوان روبه رو شد.
وي در مورد چالش هاي پيش روي اين طرح و طرح هاي مشابه خاطر نشان كرد:
يكي از مشكلات پيش روي زنان نماينده براي ارائه اين طرح ها، هزينه بر بودن آن و بارمالي داشت كه براي دولت ايجاد ميكرد و با شرايط آن زمان جامعه بعضيها تصويب آن را به صلاح نميدانستند.
وي، مشكل ديگر را فضاي ذهني و رواني برخي از مردان جامعه و نمايندگان مجلس ذكر كرد و افزود:برخي از نمايندگان مرد در بحث راجع به اين طرح در صحن علني و از پشت تريبون مجلس اظهار داشتند به جاي ارائه طرح حمايت از زنان بيوه، بهتر است تعدد زوجات آزاد شود تا زني بيسرپرست و بيوه باقي نماند.
با وجود مشكلات فراوان و چالش هاي مستمر، طرح بيمه زنان بيسرپرست سرانجام در مجلس سوم به تصويب رسيد.
به گفته اين بانو كه ۴دوره بر صندلي مجلس شوراي اسلامي تكيه زده است،از ديگر طرح هاي تصويب شده مربوط به زنان نماينده در دوره اول و دوم مي توان از طرح بازنشستگي زنان با ۲۰سال سابقه اشاره كرد. در پيش نويس اوليه اين طرح، ۱۵سال پيشنهاد شده بود كه در نهايت با ۲۰سال سابقه تصويب شد.
***اسامي و حوزه انتخابيه نمايندگان زن در مجلس اول:
.۱مريم زعفراني بهروزي، از تهران
.۲گوهر الشريعه دستغيب، از تهران
.۳عاتقه صديقي (رجايي)، از تهران
.۴اعظم طالقاني، از تهران
***اسامي و حوزه انتخابيه نمايندگان زن در مجلس دوم:
.۱مريم زعفراني بهروزي، از تهران
.۲مرضيه دباغ (حديدچي)، از تهران
.۳گوهر الشريعه دستغيب، از تهران
.۴عاتقه صديقي (رجايي)، از تهران
پس از پيروزي شكوه مند انقلاب اسلامي، مشاركت زنان ايران درفرايند تصميم گيريها و سياست گذاري هاي كلان كشور، در دو سطح عمومي و نخبگان گسترش چشمگيري يافت.
حضور زنان در صحنه هاي انقلاب، دفاع مقدس، انتخابات گوناگون از جمله انتخابات ادواري مجلس شوراي اسلامي، امور اجرايي، نهادهاي تصميم گيري و امور قضايي از نمونه هاي شركت و حضور فعال و چشمگير زنان در اين فرايند است.
گروه پژوهش هاي خبري ايرنا، در ادامه بررسي حضور و فعاليت زنان در دور اول و دوم مجلس شوراي اسلامي، در اين گزارش به نقش زنان نماينده در مجلس سوم شوراي اسلامي، ميپردازد. در اين بررسي ، طرحها و لوايح مرتبط با زنان كه در اين دوره از مجلس و در خانه ملت، براي صيانت و پاسداري از حقوق زن ايراني و نيز ارتقا سطح فرهنگي ،اجتماعي و اقتصادي زندگاني وي تصويب شد، مورد اشاره قرار گرفته است.
***مجلس سوم و ويژگي هاي آن
انتخابات دوره سوم مجلس شوراي اسلامي در تاريخ ۱۹فروردين سال ۱۳۶۷برگزار شد. در اين دوره بيش از ۱۷ميليون نفر پاي صندوق هاي راي رفتند، تعداد داوطلبان در دوره سوم ۲۰۰۱نفر بود كه صلاحيت ۱۶۱۵نفر از آنها تاييد شد كه نسبت به دوره قبل ۲۶درصد رشد داشت. در اين دوره در مجموع ۲۷۸نفر به عنوان نماينده مجلس شوراي اسلامي انتخاب شدند، كه ۴نفر از آنها زن بودند.
در واقع در انتخابات دور سوم مجلس، ۳۷زن داوطلب نمايندگي شده بودند كه از اين تعداد ۴نفر انتخاب شدند.
در طول فعاليت مجلس سوم شوراي اسلامي اتفاقات قابل توجهي رخ داد.
از حوادث بسيار مهم و سرنوشت سازي كه در اين دوره اتفاق افتاد رحلت قائد عظيم الشان و بنيانگذار جمهوري اسلامي ايران حضرت امام خميني (ره) و سپس انتخاب حضرت آيت الله خامنه اي (مدظله العالي) به ولايت امر و رهبري نظام مقدس اسلامي ايران توسط مجلس خبرگان رهبري بود.
اصلاح قانون اساسي و حذف سمت نخست وزيري، تصويب نظارت استصوابي و تشكيل كابينه از سوي "هاشمي رفسنجاني " رييس جمهوري وقت، از مهمترين اين رويدادها بود. در حقيقت با حذف سمت نخست وزيري، "مير حسين موسوي" كه حدود ۸سال نخست وزير بود كار تشكيل كابينه را به هاشمي رفسنجاني واگذار كرد.
***طرحها و لوايح مربوط به زنان و خانواده در اين دوره
سومين دوره مجلس شوراي اسلامي در مدت ۴سال فعاليت خود به بحث و بررسي در خصوص ۲۵۷طرح و لايحه پرداخت. از اين تعداد ۳۴مورد در مورد زنان، كودكان و خانواده بود، كه ۲۷مورد آن تصويب شد و مابقي در دستور كار كميسيون هاي مختلف مجلس قرار گرفت كه در دوره هاي بعد مطرح شد. تعدادي از طرح ها هم رد يا مسترد شد يا مسكوت ماند.
*طرحها و لوايح تصويب شده مربوط به زنان و خانواده در مجلس سوم تعدادي از طرحها و لوايح مصوب درباره زنان، خانواده و كودكان در اين مجلس عبارتند از: قانون حقوق والدين بازنشسته و وظيفه و مستمري بگير شهدا و جانبازان و مفقودين انقلاب اسلامي و جنگ تحميلي، قانون ادامه استفاده خانواده افرادي كه ساكن خانه هاي سازماني بوده و شهيد، جانباز، اسير و مفقودالاثر شده اند، قانون حقوق و مزاياي مستمر، پس انداز ثابت، حق بيمه و بيمه درماني مشمولين قانون ارتش جمهوري اسلامي ايران، قانون ايجاد تسهيلات لازم جهت صدور پروانه كسب براي جانبازان، اسراي آزاد شده و خانواده محترم شهدا و مفقودين و اصلاح موادي از قانون نظام صنفي، قانون بيمه بيكاري، قانون مشمول قوانيني كه در مورد شهدا و خانواده معظم ايشان وضع گرديد يا ميگردد به اسرا و مفقودالاثرها و خانواده ايشان كه از تاريخ تصويب اين قانون، كليه قوانين و مقرراتي كه در مورد شهدا و خانواده معظم ايشان وضع گرديد به اسرا و مفقودالاثرهاو خانواده هاي آنان شمول يافت.
*برخي طرحها و لوايح نيمه تمام مربوط به زنان و خانواده
برخي از طرحها و لوايح درباره زنان، خانواده و كودكان كه در اين دوره نيمه تمام ماند، عبارتند از :طرح قانوني اصلاح مقررات مربوط به طلاق، لايحه اصلاح ماده ۷۲قانون تامين اجتماعي، رد طرح قانوني ايجاد تسهيلات رفاهي دانشجويان متاهل دانشگاه ها.
*برخي طرحها و لوايح رد شده مربوط به زنان و خانواده
طرح لزوم رعايت حجاب و عفت عمومي نيز در كميسيون قضايي مطرح و از جوانب مختلف روي اين قضيه كار شد. در اين طرح بعضي موارد مانند نحوه لباس پوشيدن، نحوه برخورد با موضوع حجاب و تعاريفي كه عفت عمومي در اين جا پيدا كرده كه چه مصاديقي در اين طرح مدنظر بوده است، در كل آمده بود.
اين طرح دو شوري و در كميسيون قضايي و حقوق مجلس شوراي اسلامي مطرح شده، كه در جلسه علني ۴۲۷مجلس رد شد.
***اسامي نمايندگان زن در مجلس سوم
.۱مرضيه حديدچي(دباغ)، از تهران، تحصيلات حوزوي سطح و تحصيلات جديد ابتدايي.
.۲گوهر الشريعه دستغيب، از تهران، فوق ليسانس ادبيات فارسي.
.۳مريم زعفراني بهروزي، از تهران، تحصيلات حوزوي پايان سطح و تحصيلات جديد پايان دوره متوسطه.
.۴عاتقه صديقي(رجايي)، از تهران، تحصيلات حوزوي مقدمات و تحصيلات جديد ششم ابتدايي.
---> ايرنا.انتخابات هشتم.زنان.
