فرهنگ و هنر. رسانههاي گروهي. كتاب
كتاب كه پس از تراوش از انديشه نويسنده ، پيچ وخم بسياري را تا انتشار طي ميكند ، بهترين سرنوشتش براي خوانده شدن در كتابخانههاي عمومي است. در واقع در اين مكان است كه يك كتاب دور از عزلت، با مخاطبان بسياري سر وكار خواهد داشت و بر غناي ذهن و روح آنها خواهد افزود.
كتابخانه عمومي نهادي است كه در فضاي عمومي جامعه در توسعه فرهنگي و علمي نقش بسزايي دارد. از مهمترين وظايفي كه براي كتابخانههاي عمومي مي توان برشمرد تقويت عادت به مطالعه و گسترش كتاب خواني در جامعه است .
از نظر ايفلا (موسسه بينالمللي انجمنها و موسسههاي كتابداري ) ، كتابخانه عمومي، پديده گسترده جهاني است و در جوامع و فرهنگهاي مختلف و در مراحل متفاوت توسعه، يافت ميشود. اين كتابخانهها دسترسي به دانش، اطلاعات و نيز آثار تخيلي را از طريق ارائه گروه وسيعي از منابع و خدمات فراهم ميكنند و آن را در دسترس همه افراد، بدون توجه به نژاد، مليت، سن، جنس، مذهب، زبان، وضعيت جسمي و معيشتي قرار ميدهند.
اهدافي چون حمايت از آموزش رسمي و غيررسمي، اطلاع رساني و پرورش رشد فردي از اهداف ايجاد و گسترش كتابخانههاي عمومي بشمار ميرود.علاوه بر افرادي كه ميتوانند آزادانه از تمامي كتابخانههاي عمومي سطح كشور استفاده كنند ، ساير اقشار جامعه نيز مانند زندانيان، بيماران بستري، معلولان، نابينايان، سالمندان آسايشگاهها، زمين گيران خانهنشين ، ساكنان مناطق محروم و ... حق بهره مندي از كتاب و مطالعه را دارند و موسسههاي دولتي و غير دولتي مربوطه بايستي چنين امكاني را براي آن فراهم كنند.
يكي از گروههايي كه كتابخانههاي عمومي موظف به خدمات رساني به آنها هستند، زندانيان اند. ماده ۴۰قوانين استاندارد سازمان ملل درباره چگونگي رفتار با زندانيان در خصوص ضرورت تامين كتابخانه براي زندانيان صراحت دارد: -زندانها موظفاند براي زندانيان، از هر سنخ و ردهاي كه باشند، كتابخانهاي تدارك ببينند كه حاوي مجموعهاي مناسب از كتابهاي سرگرم كننده و آموزشي باشند، و زندانيان را تشويق كنند كه از آن به طور كامل استفاده كنند>. براين اساس، زندانيان نيز مانند ديگر شهروندان حق دسترسي به اطلاعات و در نتيجه دسترسي به تمام تسهيلات كتابخانهاي را دارند و اين وظيفه برعهده كتابخانههاي زندان و كتابخانههاي عمومي است كه اين نياز را برطرف كنند.
اقشار ديگر جامعه مانند كودكان ، نوجوانان و جوانان، نوسوادان، ساكنان مناطق دوردست (استفاده از كتابخانههاي سيار)، معلولان (شنوايي، بينايي، كلامي، جسمي، ذهني و فكري)، سالمندان (سالمندان ساكن در خانههاي مسكوني، آسايشگاههاي سالمندان، زمينگيران و خانه نشينان) بيماران بيمارستانها و مراكز درماني (بيماران بيمارستان، آسايشگاهها و مراكز درماني معلولان و جانبازان جنگ تحميلي)، مراكز بازپروري و ترك اعتياد بايد در معرض خدمات و تسهيلات كتابخانههاي عمومي قرار گيرند.
در كشور ما اگرچه در بسياري از موارد، جاي خالي كتابخانه عمومي كاملا ملموس است اما اقدامهايي كه بعد از پيروزي انقلاب به ويژه در سالهاي اخير در زمينه توسعه كتابخانههاي عمومي صورت گرفته، اميدواركننده است.
* تعداد كتابخانه ها
قبل از انقلاب اسلامي تعداد كتابخانههاي عمومي در كشور ۲۹۰باب بود و با پيروزي انقلاب شكوهمند اسلامي در يك مقطع چهار ساله تعداد كتابخانههاي عمومي كشور در ادامه همان طرحهاي مصوب به ۳۷۳باب رسيد.
به رغم توسعه نسبتا سريع كتابخانههاي عمومي در دوران بعد از انقلاب اسلامي ،كشور ما از نظر سرانه اين اماكن فرهنگي با استانداردهاي جهاني فاصله زيادي دارد. بطوريكه محمد حسين صفار هرندي وزير فرهنگ وارشاد اسلامي گفت :
بايد در كشور حداقل ۱۴هزار كتابخانه عمومي در دسترس همگان باشد.
طبق آمارارائه شده در كنفرانس بينالمللي كتابداري و اطلاع رساني براي هر ۳تا ۵هزار نفر بايد يك كتابخانه عمومي وجود داشته باشد و اگر ما حداقل استاندارد را در نظر بگيريم بايد براي هر ۵۰۰۰نفر يك كتابخانه وجود داشته باشد، يعني در كشور ما بايد حدود ۱۴۰۰۰كتابخانه عمومي وجود داشته باشد.
طبق آمار ارائه شده در كشور ما تعداد كتابخانههاي عمومي اعم از كتابخانههاي تحت پوشش وزارت فرهنگ و ارشاداسلامي ، كتابخانههاي كانون هاي فرهنگي مساجد ،شهرداريها و غيره ، در مجموع حدود ۴۰۰۰باب است .
و اين بدين معنا است كه ده هزار كتابخانه كم داريم.
محمد حسين ملك احمدي دبيركل هيات امناي نهاد كتابخانههاي عمومي كشور با اشاره به اين كه در ايران به ازاي هر ۴۲هزار نفر يك كتابخانه عمومي وجود دارد اظهار داشت كه
اين رقم ميبايد به ۲۰هزار نفر كاهش يابد.
* متولي كتابخانه ها
در اغلب كشورهاي جهان كتابخانههاي عمومي زير نظر شهرداريها اداره مي شوند. درايران نيز در سال ۱۳۰۵كتابخانهاي بنام كتابخانه بلديه تهران توسط شهرداري وقت تهران تاسيس شد كه ميتوان آن را نخستين كتابخانه عمومي به مفهوم جديد دانست. بعد از آن و به فاصله زيادي يعني در مهرماه سال ۱۳۴۰كتابخانه عمومي پارك شهر افتتاح و متعاقب آن در سالهاي ۱۳۴۳و ۱۳۴۴ چند كتابخانه عمومي ديگر تاسيس و راه اندازي شد.
هم اكنون در ايران نهاد كتابخا نههاي عمومي كشور كه يك نهاد عمومي غيردولتي معرفي شده و داراي سه ركن هيئت امنا، انجمنها و دبيرخانه است، متولي نظارت ، تاسيس و توسعه كتابخانههاي عمومي در سراسر كشور است.
* بودجه كتابخانه ها
در ۲۹دي ماه سال ۱۳۴۴قانون تاسيس كتابخانههاي عمومي در سطح شهرهاي كشور به تصويب مجلس وقت رسيد. بر اساس ماده يك قانون مزبور شهرداري ها مكلف شدند ساليانه به ميزان ۱/۵درصد از درآمد خود را به تاسيس و اداره كتابخانههاي عمومي و خريد كتاب اختصاص دهند متعاقب تصويب اين قانون در هر شهر انجمني به نام انجمن كتابخانههاي عمومي تشكيل شد جهت اداره انجمن ها و ايجاد هماهنگي در كار آنها تشكيلاتي تحت نام هيات امناي كتابخانه هاي عمومي كشور به رياست وزير فرهنگ و هنر وقت و پنج عضو ديگر كه به پيشنهاد وي انتخاب ميشدند ايجاد شد.
در سال ۱۳۵۲با تصويب تبصره ۲۲ماده واحد قانون بودجه، ۱/۵درصد كمك شهرداريها به كتابخانهها متوقف و كليه هزينهها اعم از خريد، توزيع كتاب و مجله، احداث، تكميل، تجهيز، استخدام، آموزش، ارائه خدمات و ساماندهي كتابخانههاي عمومي سراسر كشور در بودجه وزارت فرهنگ و هنر وقت منظور و انجام آن به صورت متمركز جزو وظايف دبيرخانه هيات امناي كتابخانههاي عمومي كشور شد.
در سال ۱۳۶۱دبيرخانه هيات امناي كتابخانههاي عمومي كشور به اداره كل كتابخانههاي عمومي كشور تغيير نام يافت. فقدان پاسخگويي تشكيلات جديد و بروز مشكلات عديده در اداره كتابخانههاي كشور، مسئولين وقت را بر آن داشت تا در سال ۱۳۶۸هيات امناي كتابخانههاي عمومي كشور را مجددا فعال كنند و انجمن كتابخانههاي عمومي در بعضي از استانها فعاليت مجدد خود را آغاز كردند.
بسياري از كتابخانههاي موجود از سال ۱۳۶۸تا ۱۳۷۸با بودجههاي استاني احداث و تكميل شدند به طوري كه رشد كمي كتابخانهها در اين مقطع بسيار چشمگير است.
بودجه كتابخانههاي عمومي كشوردرسال ۱۳۸۶نزديك به ۱۹ميليارد تومان بود.
از مهمترين منابع درآمدي كتابخانههاي عمومي كشور، كمكهاي خيرين و واقفين است.
ادامه دارد
