داخلي. فرهنگي. مليلهسازي. صنايع دستي.
زنجان، بعنوان خواستگاه اوليهي هنر مليلهكاري با قدمت و پيشينهي تاريخي هنوز نام خود را در ميان بهترينهاي اين صنعت دستي حفظ كرده و براي احياي جايگاه اصلي خود تلاش ميكند.
مليلهسازي كه در هزاره اول "ه . ق" بهعنوان هنر دستي بومي زنجان فقط در اين شهر معمول بود درزمان حكومت رضاخان با مهاجرت تعدادي از هنرمندان اين شهر به تهران و اصفهان در آن شهرها نيز رواج يافت.
سيني، سرويسهاي چاي و شربت خوري، جعبه جواهرات ، رويي دستهي چاقو و قاب عكس عمدهترين دست مايه هنرمندان زنجاني در سالهاي دور بوده و بهمرور زمان بر تنوع اين دستسازهاي زيبا و بسيار ظريف افزوده ميشود.
رونق اين هنر دستي از دوره سلجوقي آغاز و در دوره صفويه بهاوج خود رسيد و شهرهاي زنجان و اصفهان بيشترين هنرمند را در اين حرفه تربيت و به عرصهي هنرهاي دستي تحويل دادند.
مليلهسازي كه زماني بهخاطر اشتغالزايي زياد، ظرافت و زيبايي زبانزد همه جهانيان بود با مرور زمان و مشكلات مختلف بهبوته فراموشي سپرده شد و تعداد كمي از علاقهمندان واقعي، به اين حرفهي طاقت فرسا و كمسود ادامه دادند.
در صنعت مليلهكاري، استادكار پساز ذوب شمش نقره ، آن را از قالب مخصوصي عبور داده و مفتولهايي بهقطر يك سانتيمتر تهيه ميكند كه اين مفتولها نيز با ادامه عمليات دستي، به سيمهاي نقرهاي با قطر يك ميليمتر تبديل و آماده مليلهسازي ميشود.
با نشاندن اين سيمها در قالبهايي كه معمولا از تخته و موم ساخته ميشود و دادن طرحها و اشكال متنوع به آن، تارهاي نقرهاي در اثر حرارت و برادهي مس بههم متصل ميشود و سپس بهصورت انواع ظروف درميآيد.
چكشكاري ، حرارت دهي، نورد كشي ، مفتولكشي ، حديدهكاري و قالب بندي، از جمله كارهايي است كه توسط استادكار در صنعت مليلهسازي انجام ميشود.
اين مصنوعات دستي بهحدي زيبا و ظريف است كه امروز نيز زينت بخش موزهها، مجموعههاي هنري خصوصي و منازل افراد متمول در اقصي نقاط عالم ميباشد.
دستمايه هنرمندان مليلهساز ايراني، از جمله رهتوشه گردشگران خارجي است كه در پايان سفر خود بهايران، همراه ميبرند و بهآن افتخار ميكنند.
در اينحال، گران بودن نقره، وضعيت نامناسب اقتصادي ، نبود رونق بازار، كاهش انگيزه، نبود سرمايهي مورد نياز و حمايتهاي لازم، طاقت فرسا بودن كار و كنارهگيري اجباري خبرگان از اين حرفه، احياي جايگاه اوليه مليلهسازي را با مشكل مواجه ميسازد.
يك استادكار گفت: دسترنج صنعتگران كه با هزينهي بالا و كار طاقت فرسايي حاصل ميشود، هنگام فروش بهخاطر قيمت بالاي محصول با مشكل مواجه ميشود.
"منصور كاظمي" دليل كمرونق شدن اين هنر قديمي و اصيل ايراني را نداشتن سرمايه و نبود اطمينان از فروش محصول خواند و اضافه كرد: اين عوامل باعث ميشود كمتر كسي بهسراغ اين صنعت برود و دلالي و واسطهگري راكه سود بيشتري دارد، دنبال كند.
وي پيشنهاد كرد: مكان مشخصي براي ارايه هنرهاي دستي، ازجمله مليلهكاري جهت معرفي اين صنعت بهگردشگران و مسافران و درنهايت رونق بازار هنرمندان مليلهسازي، در زنجان تعيين شود.
صنعتگر ديگري گفت: هنر دستي از جمله مليلهكاري، بتدريج و بهدلايل مختلف خريداران خود را از دست داده است.
"داود ابطحي" افزود: حمايتاز صنعتگران مليلهكار و اقدام جدي و علمي در خصوص بازاريابي محصولات ميتواند در احياي اين هنر ارزآور موثر باشد.
بهگفتهي وي، پيشرفت و توسعه صنعت مليلهسازي در زنجان درمقايسه با ديگر صنايع دستي، از روند كندي برخوردار بوده است.
وي اظهار داشت: مليلهسازي تا چند سال قبل هنر و صنعت پررونقي در زنجان محسوب ميشد ولي امروزه بعلت ركود و افت صنايع نقره در بازار، نوسان شديد قيمت مواد اوليه، مشكلات مالي صنعتگران و هنرمندان و طاقتفرسا بودن كار، بتدريج از اين رونق كاسته شده است.
ابطحي تاكيد كرد: صنعت مليلهسازي زنجان پس از طي يك دوران ركود، درحال احياست و توليدات اين صنعت بتدريج از حالت سنتي بهمدرن تبديل ميشود.
در همينحال، صنعت دستي مليلهي زنجان، پارسال در سازمان يونسكو ثبت شد و بعنوان ميراث معنوي، از اين سازمان مهر اصالت دريافت كرد.
بهگفتهي يك مسوول، مليله زنجان دربين ۴۰اثر ارسالي به سازمان يونسكو و قرارگرفتن در جمع پنج اثر برگزيده، مهر اصالت يونسكو رااز آن خود كرد.
"شاهپور سليمانپور"، حفظ مالكيت فكري و معنوي اثر، ممانعتاز سوءاستفاده سودجويان و فروش محصول در جهان ازطريق سايت طراحيشده توسط سازمان يونسكو، تبليغات رايگان در رسانههاي جهاني، حضور درنمايشگاههاي بينالمللي و اعطاي لوح بينالمللي سازمان يونسكو رااز جمله مزاياي دريافت مهر اصالت اين صنعت دستي ذكركرد.
وي، بايادآوري اينكه صنعت مليلهسازي بااستفاده از مفتولهاي ظريف نقره و اجراي طرحهاي اسليمي نمود مييابد، اضافهكرد: از اين هنر در تهيه زيورآلاتي چون گل سينه، گوشواره، سينهريز و ظروفي مانند سرويس چايخوري، سبد ، گلدان و ديگر وسايل تزييني استفاده ميشود.
وي بابيان اينكه درباره تاريخچه مليله زنجان اطلاعات جامعي دردست نيست، اظهار داشت: از طريق نوشتهها و سفرنامههاي سياحاني كه بهاين منطقه سفر و از اين هنر يادكردهاند ميتوان به قدمت اين هنر ارزنده در زنجان پيبرد.
سليمانپور يادآور شد: در كتب تاريخي كه اشاراتي دربارهي زنجان دارند از ميان صنايع اينشهر بيشاز هر چيز از صنعت فلزكاري كه مليلهكاري نيز شعبهاي از آن است، سخن گفتهاند.
بهگفتهي وي، اين هنر دسترنج هنرمنداني است كه باابزاركار بسيار ابتدايي بهخلق آثار ارزشمند مليله پرداخته و گاه بينايي خود را در اين راه از دست دادهاند.
وي يادآورشد: درزمان حاضر ۳۰كارگاه با ۲۵۰هنرمند مليلهكار در استان زنجان فعال است.
---> ايرنا
خبر تكميلي
