داخلي. فرهنگي. صنايع دستي.
استان تاريخي كرمانشاه از ديرباز به علت موقعيت خاص جغرافيايي و وجود مواد اوليه مرغوب مورد نياز براي توليد انواع صنايع دستي، مهد صنايع دستي بوده و به همين دليل در اين منطقه ميتوان ردپايي از هر نوع صنايع دستي يافت.
هنرمندان و اساتيد چيرهدست اين ديار با ذوق و ابتكارشان علاوه بر تامين مايحتاج روزمره مردم، زيبايي و نشاط را به آنان هديه ميدهند و زندگي را سرشار از طرح و رنگ ميكنند.
برگزاري سومين نمايشگاه سراسري صنايع دستي كه تا پنجم مرداد ماه در كرمانشاه داير است بهانهاي است براي نگاهي دوباره به صنايع دستي زيبا و ارزشمند استان تاريخي كرمانشاه.
گليم بافي:
گليم بافي از صنايع دستي خانگي است كه در بيشتر نقاط استان كرمانشاه رواج دارد.
اكثر كارگاههاي گليم بافي در خانههاي روستاييان هرسين داير است و اين شهرستان به عنوان مركز عمده توليد گليم از شهرت خاصي برخوردار است.
وجود مراتع مساعد جهت پرورش دامها كه تامينكننده الياف لازم گليم هستند خود دليلي بر متداول بودن گليم بافي در اين نواحي است.
نقوش چشمه نظامي و نقوش تركيبي درخت و لانه گنجشك ، مرغابي ، مار ، عروسك ، قيچي ، خطوط افقي ، عمودي ، نقش قرقره راه راه، پنجه گربه ، قاچ خربزه ، گل مشرفي ، گل ترمه و سوزني از جمله نقوشي هستند كه در گليمهاي استان بويژه هرسين ديده ميشود.
همچنين در زمينه گليمهاي هرسين نشانههاي بسياري از درهم تنيدگي تمدن و فرهنگها ملاحظه ميشود.
از جمله مناطق ديگري كه در آن گليم بافته ميشود ميتوان به جوانرود ، گيلانغرب و ريجاب اشاره كرد.
موج بافي:
موج و در اصطلاح محلي "رختخواب پيچ" و "مفرش" از پشم خالص بافته ميشود كه توليد آن بيشتر جنبه رفع نيازهاي محلي و سفارشدهندگان آشنا را دارد.
موج يافي يكي از هنرهاي خانگي است كه هنوز در منطقه اورامانات رواج دارد.
موجهاي رنگين كمان در اورامانات و جوانرود از شهرتي خاص برخوردار است.
در جوانرود اين صنعت شكل كارگاهي پيدا كرده به طوريكه در اين كارگاهها جولاها هنوز در پشت دستگاهها به كار موج بافي مشغولند.
امروزه موج هنوز مورد استفاده قرار ميگيرد به طوري كه در مواردي هم به جاي پتو يا روانداز يا رويه كرسي، زيرانداز، پرده و حتي به جاي بقچههاي بزرگ كاربرد دارد.
جانماز يا سجاده توليد ديگر كارگاه موج بافي است، قطع جانماز كوچك و حدود ۶۰در ۱۱۰سانتي متر است.
رنگ آميزي و نقش پردازي جانماز متاثر از جنبه معنوي كاربرد آن است و برخلاف موج كه داراي رنگهاي شاد است، تركيب رنگي آن ، سياه ، سفيد و قهوهاي ميباشد.
مهمترين طرحهاي موج بافان عبارتند از كشكولي ، چهار خانه ، سياه و سفيد ، تخت قرمز ، برمالي و شطرنجي، ضمنا موج بافان قادرند هر گونه پيشنهاد سفارشدهندگان را بافته و ارايه دهند.
پرده بافي:
پرده بافي نيز يكي از صنايع دستباف كرمانشاه ميباشد و هنوز چند نساجي در كرمانشاه به بافت پردههاي نخي به اندازههاي متفاوت مشغول ميباشند.
براي بافت پرده از همان دستگاهي استفاده ميشود كه در موج بافي به كار مي رود.
جاجيم بافي:
جاجيم بافي يكي ديگر از صنايع دستي كرمانشاه است كه از ديرباز بين خانوادههاي روستايي و عشاير رواج داشته است.
جاجيم به عنوان بالاپوش گرم مورد استفاده قرار ميگيرد، حتي در بين برخي از خانوادههاي روستايي جاجيم را به عنوان چشم روشني و جهيزيه نوعروسان هديه ميدهند و به عنوان يادگاري ارزنده سالها در خانوارها باقي ميماند.
مواد اوليه جاجيم پشم است و بافت آن شبيه گليم است با اين تفاوت كه جاجيم در چهار تخته بافته ميشود و پس از بافتن به هم متصل و دوخته مي- شود.
در منطقه اورامان و ثلاث، زنان جاجيمهايي را با نقوش متنوع و جنس مرغوب ميبافند كه در نوع خود كم نظير ميباشد.
قالي بافي:
قالي بافي به صورت يك فعاليت جنبي با ارزش خود مصرفي و با نقوش بومي و محلي از سالها پيش در ميان روستاييان كرمانشاه وجود داشته است.
نقشهاي محلي شناخته شده ، نام روستاهاي معيني را برخود دارد كه از جمله ميتوان به نقشهاي حسينآباد و اكبرآبادي و كيوناني اشاره كرد.
امروزه تقريبا در بيشتر روستاهاي سنقر و در اغلب روستاهاي صحنه، كنگاور ، دينور و بيستون ، قالي بافي داير است.
در ميان عشاير منطقه غربي كرمانشاه بويژه ثلاث باباجاني اگرچه قالي بافي صنعت دستي اصلي نيست ولي در كنار گليم بافي و ساير دست بافتها قالي هم بافته ميشود.
نقشهاي شناخته شده در قالي بافي استان كرمانشاه عبارتند از دارگل ، بازوبندي ، سماوري، عبداللهي، اكبرآبادي ، كيوناني و حسين آبادي كه هر يك از اين نقشها ، خود مجموعهاي از خرده نقشها را در بر دارند.
نمد مالي:
نمد مالي از جمله هنرهاي سنتي كاربردي منطقه عشايري كرمانشاه است كه از ديرباز در اين استان وجود داشته و تاريخي به قدمت دست بافي دارد.
در گذشته انواع پوششهاي پشمي و زيراندازها ، حتي زين اسبها از نمد تهيه ميشد، اكنون مصرف پوشش آن از قبيل كلاه نمدي، جليقه و فرجي ميباشد و چه زيباست نقشهاي رنگين اين نمدها كه هنوز در كف سياه چادرها و بر دوش چوپانان خودنمايي ميكنند.
كاربرد نمد در بين عشاير بويژه آنهايي كه در حال كوچ هستند بيشتر مي- باشد، نمدهاي زيرانداز منطقه معمولا به دو رنگ سياه و سفيد به صورت سفيد در زمينه و سياه در نقش ميباشد.
البته رنگهاي سبز، سرخ ، پرتغالي و بنفش هم در زمينه سفيد براي تزئين كردن آن ميافزايند.
نقشهاي متداول در روي نمدهاي نقاط مختلف كرمانشاه عبارتند از: شمشير و تپانچه ، رنگين كمان ، گل ترنج ، تبرزين ، درخت و گنجشك ، كله قوچي ، نيلوفر ، بز كوهي ، مرغ ، گل ، پله و جقه شاهي.
گيوه كشي:
گيوهكشي يكي از صنايع دستي استان كرمانشاه است كه از قدمت ديرينهاي برخوردار است، گيوه را به اصطلاح محلي "كلاش" هم ميگويند.
مناطق كوهستاني و گذرهاي صعبالعبور و سنگلاخي استفاده از گيوه به عنوان پاپوش نرم ، سبك ، راحت و مقاوم را در كرمانشاه رواج داده است، مراكز ساخت گيوه ، پاوه ، هرسين و كرمانشاه ميباشد.
گيوه از دو قسمت كفي و رويي تشكيل ميشود، كفي معمولا از لاستيك و چرم است ولي رويي از نخ ميباشد.
تا قبل از پيدايش صنعت لاستيكسازي ، گيوه كشها در كرمانشاه زيركلاش ها را از پوست گاوميش تهيه ميكردند و رويه آن را از نخ يا ابريشم ميبافتند كه اكثر اعيان از آن استفاده ميكردند با پيدايش صنعت لاستيك براي كارگران و كشاورزان زير لاستيك به كار ميبردند.
نوع دوم كلاش معروف به كلاش اورامي است كه در نهايت استادي زير گيوه را از كهنه پارچه كه كوبيده ميشود و با روده خشك حيوانات كه تيره ميگويند به هم وصل ميكنند كه از لحاظ فرم و طرح با گيوههاي كرمانشاه و هرسين كاملا متفاوت است.
مهمترين انواع فرآوردههاي گيوهبافي عبارتند از دم پايي ، پاشنه بلند ، گيوه عاج دار ، پشت بسته ، كفشي ، حولهاي ، منجوقي ، قيصري ، جاوي ، توري و ملكي.
چيغ بافي:
چيغ يا چيخ عبارت از حصيري به پهناي تقريبي ۱۵۰سانتي متر است كه روي آن نقشهاي متفاوتي به وسيله نخهاي رنگارنگ پشمي ايجاد ميشود.
از چيغ براي حفاظت اطراف سياه چادرها استفاده ميشود و گاهي نيز براي تقسيم داخل چادرهاي عشايري به چند بخش جدا از هم كاربرد دارد.
قلمزني:
هنر قلمزني در اين استان روزگاري جلوهاي خاص داشته است و قلمزنان بزرگي در اين خطه مشغول فعاليت بودهاند كه آخرين فرد از تبار قلمزنان حرفهاي شهر كرمانشاه استاد " علي اكبر عين القضايي" است كه با تدريس قلمزني به جوانان كرمانشاهي دست به احياء اين هنر زده است.
قلمزنان هنرمند كرمانشاهي با الهام از آثار تاريخي دوره هخامنشي و ساساني و طبيعت منطقه، در نهايت ظرافت و زيبايي ، آثار هنري زيبايي را خلق كردهاند كه خريدار جهاني هم دارد.
ابزارهاي فلزي:
اكنون در شهر كرند كارگاههايي وجود دارد كه كم و بيش به ساخت وسايل فلزي و ابزار كار فعاليت دارند.
صنعتگران كرندي در تهيه ابزار و وسايل كار و شكار، چاقو، كارد، قندشكن ، ابزار زين و يراق، قفل و كليد شهرت زيادي داشته و دارند.
متاسفانه اكنون به علت عدم توجه به فلزكاري كرند اين صنعت رو به نابودي است و جز چند كارگاه سنتي عموما از ميان رفته و رو به زوال نهادهاند كه كارگاههاي داير هم به تهيه وسايل خانگي و زيستي اشتغال دارند.
علاوه بر كرند در شهر كرمانشاه نيز چند كارگاه آهنگري وجود دارد كه بيشتر آلات كشت و زرع را ميسازند.
سومين نمايشگاه سراسري صنايع دستي و سوغات استانها اكنون در ۲۰۰غرفه با حضور فعال ۳۰استان كشور تا پنجم مرداد ماه جاري در كرمانشاه داير است.
صنايع دستي استان كرمانشاه اكنون در سومين نمايشگاه سراسري صنايع دستي و سوغات استانها در ميان ديگر صنايع زيبا و ارزشمند استانهاي مختلف خودنمايي ميكند و چشمان بازديدكنندگان را به سير تاريخ و تمدن هزاران ساله اين مرز و بوم ميبرد.
به گفته معاون صنايع دستي سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري استان كرمانشاه ،اكنون در استان حدود ۳۰هزار صنعتگر به صورت تمام وقت و پاره وفت در رشتههاي مختلف صنايع دستي فعايت دارند.
"نصرت الله سپهر" در گفت و گو با خبرنگار ايرنا افزود: ۲۵۰رشته صنايع دستي در استان وجود دارد كه از اين تعداد ۳۰رشته از رونق خوبي برخوردار است.
به گفته وي حدود هفت هزار كارگاه صنايع دستي در استان كرمانشاه داير است كه اغلب اين كارگاهها خانگي است و توسط صنعتگران زن اداره ميشود.
