داخلي. اقتصادي. كشاورزي. بازرگاني. برنج.
با رونق يافتن كشت شالي در گلستان، در دهههاي اخير، اين استان به عنوان يكي از سه استان برنجخيز شمال كشور شناخته شده است.
برابر آمار، سطح كشت اين محصول در استان گلستان در سال زراعي قبل، به ۶۳هزار هكتار رسيد اما با توجه مسايل پيش آمده در سال زراعي جاري، اعم از بروز خشكسالي و افزايش قيمت جهاني اين ماده غذايي، وضعيت كشت و زرع و بازار برنج در استان گلستان نيز دستخوش تغييرات شده است.
شاليكاران باسابقه گلستاني با توجه به مباحثي كه درباره خطر خشكسالي و كمبود منابع آبي عنوان ميشود، كشت اين محصول را با بيم و اميد آغاز كردهاند.
اما در عين حال افزايش بيسابقه قيمت برنج بويژه ارقام محلي، بسياري از كشاورزان را به انتخاب اين محصول براي كشت سال جاري ترغيب كرده است.
مدير زراعت سازمان جهادكشاورزي گلستان در اينباره ميگويد: پيشبيني ما براي سطح سبز شالي امسال استان، با توجه به شرايط خشكسالي و كمبود آب، ۴۵ هزار هكتار است اما با توجه به افزايش قيمتها، شاهد گرايش كشاورزان به كشت برنج هستيم.
به گفته محمدرضا عباسي، براساس مشاهدات منطقهاي، بسياري از كشاورزاني كه سابقه كشت برنج نداشتهاند با توجه به افزايش قيمت اين محصول از كشت سويا و يا ذرت منصرف شده و به سمت برنج گرايش پيدا كردهاند.
وي ميافزايد: در چنين شرايطي اگر بارندگي اتفاق بيافتد سطح كشت شالي در استان گلستان از حدود ۶۵هزار هكتار سال قبل نيز فراتر خواهد رفت.
وي با بيان اين كه كار آمادهسازي براي نشاء برنج تنها ۱۵تا ۲۰روز زمان نياز دارد، ميافزايد: با توجه به اين كه فقط در سه الي چهار هزار هكتار از مزارع شاليزاري گلستان، برنج به عنوان كشت اول انجام ميشود و در مابقي مزارع، شالي، كشت دوم است، فرصت براي كشاورزان در زراعت اين محصول وجود دارد.
به گفته وي، در استان گلستان، برنج معمولا پس از برداشت محصولاتي نظير باقلا، سيبزميني، كلزا، گندم و سبزيجات برگي مانند كاهو و اسفناج، به عنوان كشت دوم، كاشته ميشود.
وي با بيان اين كه برداشت برخي از اين محصولات درحال انجام بوده و برخي ديگر مانند گندم در خرداد ماه انجام ميشود، ميافزايد: با توجه به فرصتي كه براي كشاورزان در انتخاب كشت شالي وجود دارد، ميزان آن براي سال زراعي جاري، بعدا مشخص خواهد شد.
مدير زراعت سازمان جهاد كشاورزي گلستان همچنين ميگويد: از نظر فني، كشت برنج در استان، تنها در ۱۰الي ۱۵هزار هكتار اراضي نسقي كه با استفاده از آبهاي سطحي نظير رودخانه، آببندان، چشمه و قنات آبياري ميشود، مورد تاييد كارشناسي است.
به گفته عباسي، با توجه به نياز آبي برنج كه ۱۰الي ۱۲هزار مترمكعب در هر هكتار است، افزايش سطح كشت شالي با اتكاء به منابع آب زيرزميني با توجه به شرايط كمي بارندگي امسال، به هيچ وجه توصيه نميشود و در عين حال براي جلوگيري از ضرر احتمالي، به كشاورزان توصيه ميكنيم كه حداقل به ميزان ۲۰درصد از سطح كشت خود بكاهند.
وي با بيان اين كه نميتوان كشاورزان را ملزم به كشت يكسري محصولات و يا انصراف از آن كرد، ميافزايد: چارهجويي مشكلات، نياز به برنامهريزي و ارايه طرح الگوي كشت دارد تا براساس كار كارشناسي، نوع محصولات و سطوح كشت آن را با توجه به شرايط آب و هوايي، شرايط خاك و منابع آبي دراختيار هر يك از مناطق، تدوين و حمايت كرد.
وي درباره گراني برنج ميگويد: اين افزايش قيمتها در ابتدا متاثر از چند عامل از جمله افزايش قيمت جهاني مواد غذايي بويژه غلات، بروز قحطي و خشكسالي در برخي كشورها و ممنوعيت صادرات برنج توسط برخي كشورهاي عمده توليد و صادركننده اين محصول بوده كه بالطبع در داخل كشور نيز، تاثيرات خود را گذاشته است.
قيمت برنج (ارقام محلي) در استان گلستان با كاهش يك هزار توماني، طي روزهاي اخير به ۲۵۰۰تا ۳۰۰۰تومان رسيده است.
اين مقام، گراني اخير برنج را، "موج" توصيف ميكند و ميگويد: راهحل اين مسئله را در درازمدت بايد در فرهنگسازي مصرف و صرفهجويي از طريق رسانه ملي جستجو كرد.
به گفته وي، بايد با اطلاعرساني براي ارائه الگوي صحيح مصرف و روش پخت، كاهش ضايعات و نيز فرهنگسازي براي تغيير ذائقه غذايي براي مصرف ارقام پرمحصول برنج، تا حدي از التهاب قيمتها كم كرد.
وي ميافزايد: برابر آمار، نياز كشور به واردات برنج تنها ۸۰۰هزار تن است كه دستيابي به اين رقم با توجه به در نظر گرفتن سياستهاي حمايتي، كشت ارقام پرمحصول و جلوگيري از ضايعات، چندان دور از دسترس نخواهد بود.
"عليرضا گرزين" كارشناس برنج نيز در گفت و گو با خبرنگار ايرنا، درباره وضعيت بازار اين محصول ميگويد: برنج در ابتدا با افزايش شديد قيمت حتي كيلوگرمي چهار هزار تومان براي ارقام محلي مواجه شد اما پس از مدتي تا حدي فروكش كرد و طي چند روز اخير به ۲۸۰۰تا سه هزار تومان رسيده است.
وي، اين كاهش قيمت را موقتي ميداند و ميگويد: با توجه به بحث اخير واردات برنج، كمي از التهاب بازار كاسته شد اما اين در شرايطي است كه تقاضاي برنج اكنون زياد نيست و بيشترين تقاضا پس از برداشت محصول شالي بويژه در سه ماه شهريور و مهر و آبان است.
معاون جهادكشاورزي شهرستان گرگان اضافه ميكند: با توجه به كمبود منابع آبي، افت عملكرد منابع آب سطحي و احتمال كاهش سطح كشت و توليد محصول به نصف، با شرايط پايداري در بازار اين محصول مواجه نخواهيم بود.
وي راهحلهايي نظير اعلام واردات برنج، كاهش يا حذف تعرفه واردات و يا افزايش عوارض صادرات را، مسكنهاي موقتي ميداند و ميگويد: راه چاره اصلي را بايد در برنامهريزي براي استحصال بهينه منابع آب داخل كشور، مهار و ذخيرهسازي آن، جلوگيري از هدر رفت آب، جست وجو كرد تا فيالمثل براي مناطقي مانند خوزستان كه منابع آبي خوبي دارد بتوان كشت شالي را رونق داد.
وي همچنين به ساماندهي منابع آبهاي سطحي اشاره ميكند و ميگويد: در استان گلستان با توجه به كمبود آبي كه دارد بايد با احداث كانالهاي انتقال و جلوگيري از پرت آب و نيز برنامهريزي براي تجديد و نوسازي اراضي نسقي (تسطيح و يكپارچهسازي) ميزان بهرهوري از آب و خاك را افزايش داد.
گرزين با اشاره به ميزان واردات برنج كشور ( ۸۰۰هزار تا يك ميليون تن) ميگويد: رسيدن به خودكفايي خيلي مشكل نيست چرا كه با وجود ۶۳۰تا ۶۵۰ هزار هكتار سطح شالي در كشور، اگر كمتر از ۱/۵تن در هكتار، با كشت ارقام پرمحصول، افزايش عملكرد داشته باشيم ميتوان اين مقدار نياز را هم در داخل تامين كرد.
"حاج حسن جرجاني" يكي از عرضهكنندگان برنج در استان گلستان نيز ميگويد:
هماينك با توجه به شرايط پيش آمده در بازار و اعلام واردات برنج و وعده ارزان شدن آن، معاملات در سطح عمده انجام نميشود.
به گفته وي، در سطح عمدهفروشي، عرضهكننده برنج هست اما به دليل نامشخص بودن قيمتها، خريداري نيست و معاملات انجام نشده و بازار راكد است.
وي كه نائب رئيس انجمن برنج استان گلستان است درباره راهحل شرايط موجود ميگويد: واردات تنها چاره كار نيست و دولت بايد بين عرضه و تقاضا تعادل ايجاد كند.
وي با اشاره به آمار سازمان خوار و بار جهاني (فائو) در سالنامه تحقيقي آموزشي انجمن برنج ايران ميگويد: از كل برنج توليدي در دنيا، تنها پنج درصد آن در چرخه واردات و صادرات قرار ميگيرد و ۹۵درصد توليد در داخل كشورهاي عمده توليدكننده برنج در آسياي جنوب شرقي مانند چين و هندوستان به مصرف ميرسد.
جرجاني ميافزايد: از اين رو دولت بايد براي بينيازي به واردات برنج، در بخش توليد داخل، برنامهريزي داشته باشد.
مسوول روابط عمومي سازمان بازرگاني استان گلستان نيز درباره افزايش قيمت برنج ميگويد: در وهله نخست بايد بحث گراني را با گرانفروشي جدا كرد.
به گفته حسنزاده، در بحث نظارت بر واحدهاي صنفي فروشنده برنج، بازرسان سازمان براساس قانون نظام صنفي و به صورت نوبهاي و در صورت ضرورت، بطور ويژه نسبت به نحوه عرضه و قيمت برنج در سطح بازار، نظارت ميكند.
وي ميافزايد: براساس قانون، ميزان سودي كه واحدهاي برنجفروشي ميتوانند دريافت كنند به صورت عمدهفروشي سه درصد و خردهفروشي ۱۲درصد است، لذا مبناي محاسبه قيمت عبارت است از قيمت خريد به اضافه درصد سود و هزينه حمل كه بر همين اساس نيز كار نظارت و بازرسي صورت ميگيرد.
در سال زراعي قبل از سطح ۶۳هزار هكتار شاليزار استان گلستان، معادل يك سوم آن، ( ۲۰الي ۲۲هزار هكتار) به كشت ارقام پرمحصول اختصاص يافت.
ميانگين توليد شلتوك در مزارع استان گلستان چهار الي ۴/۳تن ذكر شده است.ك ۴
