داخلي. گردشگري. ميراث فرهنگي.
در شمال شهر كرمانشاه و در مكاني بسيار خوش آب و هوا كه چشماندازي از چشمهاي پرآب و درختاني انبوه دارد، مجموعه تاريخي طاق بستان ديده ميشود.
طبيعت اطراف آن هم بيشهزاري مناسب براي شكار سلاطين محسوب ميشده است و هماكنون نيز بقاياي ديوارههاي شكارگاهي در جنوب مجموعه طاق بستان بخوبي ديده ميشود.
ولي شكوه و شهرت اين مجموعه بيشتر به خاطر شاهكارهاي حجاري شده دوره ساساني ميباشد كه در دل كوهي به همين نام ايجاد شده كه به چند بخش تقسيم ميشود.
دراين محوطه، آثاري از دوره ساساني وجود دارد كه شامل سنگ نگاره اردشير دوم و دو ايوان سنگي بنامهاي ايوان كوچك و بزرگ است.
ايوان كوچك در سمت چپ سنگ نگاره ادشير دوم و ايوان بزرگ در سمت راست ايوان كوچك قرار دارد.
مورخين و جغرافي نويسان دوره اسلامي ضمن توصيف سنگ نگارههاي طاق بستان، از اين محوطه با نامهاي متفاوتي ياد كردهاند، بطوريكه ابن فقيه و ابن رسته اين مكان را " شبديز " و ياقوت آن را " قصرشيرين " ناميده است.
همچنين حمدالله مستوفي آنجا را " طاق وسطام " عدهاي ديگر آن را " طاق بهستون " ، " طاق بيستون " و " تخت بستان " ناميدهاند.
اهالي محل نيز محوطه را با نام " طاق وسان " و " طاق بسان" ميشناسند زيرا " سان " در لفظ محلي به معني سنگ است و به اين ترتيب " طاق وسان " يعني طاقي كه در سنگ كنده شده است.
امروزه نيز در اكثر محافل ايران شناسي از اين مكان با نام "طاق بستان" ياد ميشود.
* سنگ نگاره اردشير دوم *
در سمت راست ايوان كوچك ، سنگ نگارهاي وجود دارد كه صحنه تاج ستاني اردشير دوم ( ۳۷۹ - ۳۸۳م) نهمين شاه ساساني را نشان ميدهد، در اين صحنه، شاه ساساني به حالت ايستاده با صورتي سه ربعي و بدني تمام رخ در مركز صحنه نقش شده كه دست چپ را بر روي قبضه شمشير گذاشته و با دست راست حلقه روبان داري را از اهورا مزدا ميگيرد.
شاه ساساني چشماني درشت و ابرواني برجسته دارد، ريش او مجعد و موهاي سرش به صورت انبوه بر روي شانهها آويخته شده، وي گوشوارهاي بر گوش و گردنبندي در گردن و دستبندي بر مچ دارد.
گوشواره او به شكل حلقه مدوري است كه گوي كوچكي به آن آويزان است، گردنبند او نيز شامل يك رديف مهرههاي مرواريدي درشت است.
شاه تاجي بر سر دارد كه در قسمت پايين آن به صورت نوار سادهاي است و قسمت بالاي تاج به شكل كوريمبوسي است كه بخشي از موهاي سر به صورت انبوه در آن قرار گرفته و به وسيله دو رشته روبان بسته شده است، همچنين به تاج شاه در قسمت پشت، روباني آويخته شده است.
لباس او شامل پيراهن چين داري است كه تا روي زانو ادامه داشته و قسمت پايين آن مدور ميباشد، شلوار نيز بلند و چين دار است كه به وسيله نوار روبان داري به كف پا بسته شده است.
كمربند او باريك و به وسيله رديفي از مهرههاي مرواريدي تزيين شده است، همچنين در قسمت جلو پاپيوني به كمربند آويخته شده است، در قسمت پايين كمربند، حمايلي جواهر نشان بسته كه شمشيري به آن آويخته است.
در سمت راست شاه، پيكره اهورا مزدا به حالت ايستاده با صورتي سه ربعي و بدني تمام رخ نقش شده كه دست چپ را به كمر زده و با دست راست حلقه روبان داري را به شاه اهدا ميكند.
او داراي صورتي كشيده و ريش بلندي است، موهاي سرش مجعد و به صورت انبوه بر روي شانهها آويخته شده است.
او نيز گوشوارهاي بر گوش و گردنبندي در گردن دارد، تاج اهورا مزدا از نوع تاجهاي كنگرهدار است، به طوريكه پايه تاج به وسيله رديفي از مهرههاي مرواريد تزيين شده و در بالاي تاج نيز بخشي از موهاي سر به صورت انبوه و بدون پوشش رها شده است.
لباس او شامل پيراهن چين داري است كه تا روي زانو ادامه داشته و شلوارش چين دار و شبيه به شلوار شاه ميباشد، همچنين كمربند او شبيه به كمربند اردشير دوم است.
در سمت چپ اردشير دوم پيكر ايزدمهر با صورت و بدني سه ربعي نقش شده كه بر روي گل نيلوفر بزرگي ايستاده است، متاسفانه جزييات صورت او آسيب ديده ولي براساس آنچه كه باقي مانده، ريش او كوتاه و مجعد است، همچنين جزييات تاج او از بين رفته و تنها روبانهاي آويخته شده در پشت تاج ديده ميشود.
بر دو سر اين ايزد هالهاي از نور ديده ميشود، در دستهاي او دستهاي از شاخهاي نباتي مخصوص اعمال مذهبي كه برسم ناميده ميشود، قرار دارد.
لباس ايزد مهر شبيه لباس اهورا مزداست، در زير پاي اهورامزدا و اردشير دوم، پيكره دشمن شكست خوردهاي نقش شده كه متاسفانه بخش زيادي از آن از بين رفته است.
جزييات صورت او آسيب ديده ولي با توجه به آنچه كه باقي مانده ريش او ساده و با خطوط مواج عمودي نشان داده شده است، همچنين موهاي سر او ساده است، تاج او به شكل سربندي است كه به وسيله سه رديف مهرههاي مرواريدي و پلاك مدوري در مركز تزيين شده است.
اين شخص گردن بندي بر گردن دارد كه شامل يك رديف مهرههاي مدور است، لباس او شامل پيراهن بلندي است كه تا قوزك پا ادامه دارد.
اين شخص چكمههاي ساقه كوتاهي پوشيده و شمشيري بر كمرش بسته است.
درباره هويت واقعي اين شخصيت، اختلاف نظرهايي وجود دارد برخي از محققين اين پيكره را متعلق به يكي از شاهان شكست خورده كوشان ميدانند ولي امروزه بسياري از محققين آن را به "جوليانوس" امپراطور روم نسبت مي- دهند كه در سال ۳۶۲م به دست اردشير دوم كشته شده است.
اين تفسير تازه به سرعت راهخويش را در محافل ايران شناسي باز كرده است.
* ايوان كوچك *
اين ايوان به صورت فضاي مستطيل شكلي به عرض ۵/۹۶متر، عمق ۳/۸۰متر و ارتفاع ۵/۳۰متر است، در دو طرف ورودي اين ايوان ، دو جرز چهار گوش به پهناي ۹سانتي متر و بلندي ۲/۳۷متر وجود دارد.
بر بالاي اين جرزها اتاقي با قوس نيم دايرهاي قرار گرفته كه ۱۰سانتي متر از سطح داخلي جرزها عقبتر رفته است، ديوار انتهاي اين ايوان به دو بخش تقسيم شده است.
در بخش فوقاني، طاقچهاي به عمق ۳۰سانتي متر و بلندي ۲/۹۳متر ايجاد شده است، در داخل اين طاقچه، پيكرههاي شاهپور سوم و پدرش شاهپور دوم و همراه با كتيبههايي به خط پهلوي و به زبان فارسي ميانه حجاري كردهاند.
در اين صحنه هر دو شخصيت به حالت ايستاده با صورتي نيم رخ و بدني تمام رخ نقش شدهاند، هر دو، دست راست را بر قبضه شمشير و دست چپ را بر قسمت فوقاني غلاف قرار دادهاند.
پيكره شاپور دوم، داراي چشماني درشت، ابرواني كماني و ريش بلندي است كه انتهاي آن در حلقهاي فرو رفته است، موهاي سر او مجعد و به صورت انبوه بر روي شانهها آويخته شده است.
تاج او از نوع تاجهاي كنگره دار است كه پايه آن به وسيله مهرههاي مرواريدي تزيين شده و در بالاي تاج نيز گوي بزرگي قرار گرفته است، به پشت تاج نيز روبان بلندي آويزان است.
شاپور دوم گوشوارهاي بر گوش و گردن بندي در گردن دارد كه شامل يك رديف دانههاي مرواريد درشت است.
لباس او شامل پيراهن چين داري است كه تا روي زانو ادامه داشته و در قسمت پايين مدور ميباشد، به كمر او نيز كمربندي بسته شده كه در قسمت جلو پاپيوني به آن آويخته است ، همچنين شلوار او بلند و چين دار ميباشد.
پيكره شاپور سوم نيز شبيه پيكره پدرش است تنها تفاوت اين پيكرهها در شكل تاج آنها ميباشد كه متاسفانه جزييات تاج شاپور سوم آسيب ديده است.
مطابق با نوشتههاي كنار اين پيكرهها، ميتوان هويت واقعي آنها را شناسايي كرد.
سنگ نوشته مربوط به شاپور دوم شامل ۹سطر است كه ترجمه آن چنين است:
" اين پيكري است از بغ مزداپرست، خدايگان شاپور، شاهنشاه ايران و انيران كه چهر از يزدان دارد، فرزند بغ مزدا پرست، خدايگان هرمز، شاهنشاه ايران و انيران كه چهر از ايزدان دارد، نوه خدايگان نرسه شاه شاهان" سنگ نوشته مربوط به شاهپور سوم شامل ۱۳سطر است كه ترجمه آن چنين است:
" اين پيكري است از بغ مزداپرست ، خدايگان شاپور ، شاهنشاه ايران و انيران كه چهر از يزدان دارد، فرزند بغ مزدا پرست خدايگان شاپور، شاهنشاه ايران و انيران كه چهر از ايزدان دارد ، نوه خدايگان هرمز و شاهنشاه " ادامه دارد ... ۵۸۷/۵۶۷/۷۴۵
