داخلي. فرهنگي. صنايع دستي.
كار توليد گيوه به سه بخش كاملا مشخص تقسيم ميشود كه عبارتند است از رويهچيني، تخت كشي و گيوه دوزي.
كار گيوهكشي به طور معمول به دو صورت كارگاهي و خانگي انجام ميشود و در اين ميان كارهاي مربوط به تخت گيوه كه كاري مردانه است ، در كارگاه يا مغازهها با ابزار گوناگون انجام ميشود.
ابزار كار گيوه عبارتند از:
مشته: براي كوبيدن پارچهها و كوبيدن چرمهاي دور گيوه.
درفش و سوزن: جهت سوراخ كردن و دوختن.
كج كارد: براي آمادهسازي چرم جهت دور گيوه و پاشنه آن.
شفره: براي بريدن چرم به اندازههاي مختلف.
خل :براي جا باز كردن رويه گيوه.
قالب: براي يك اندازه كردن گيوه.
جريده: چوبي است شياردار براي دوختن پاشنهها.
در كارگاههاي گيوهكشي معمولا سه نفر با هم كار ميكنند، اين مقطع مثلثي شكل كه به صورت زنجيرهاي يا با تقسيم كار معين فعاليت ميكنند، عبارتند از:
- پروني كه از پارچههاي رنگ شده فيتيله درست ميكند و نسبت به دو نفر ديگر مهارت و تخصص كمتري دارد.
- پيكانه گير، كسي كه داراي تخصص و مهارت و به مرحله استادي نزديك است.
او بخش مياني كار و به عبارت ديگر بخش اتصال فتيلهها را انجام ميدهد و تخت گيوه را براي انجام كار نهايي كه به دست استاد كار انجام ميگيرد، آماده ميكند.
- كلاشگر كه استاد و به طور معمول صاحب كارگاه است، برش و پرداخت و تكميل تخت گيوه و به طور كلي موارد حساس و دقيق كار را انجام ميدهد.
مرحله ديگر اتصال رويه گيوه به تخت گيوه است و محل آن را استاد كار با سوراخهايي تعيين ميكند كه با درفش به وجود ميآورد.
يك نفر ديگر كه معمولا در خارج از كارگاه است اين محدوده را با ريسماني تابيده شده از موي بز، ميدوزد.
گيوه بافي اكنون از صنايع دستي رايج و مطرح استان كرمانشاه است كه هنرمندان خوش ذوق و پرتلاش بسياري را در استان به خود مشغول داشته و سهم عمدهاي از صادرات صنايع دستي را به خود اختصاص داده است.
استفاده از مواد كاملا طبيعي در توليد گيوه ، خاصيت خنك كنندگي پا به علت پارچهاي بودن كف و نخي بودن رويه آن و نداشتن راست و چپ از ويژگيهاي منحصر به فرد گيوه است كه آن را از پاافزارهاي ديگر متمايز كرده و شهرتي جهاني به آن بخشيده است.
در استان كرمانشاه اكنون قيمت هر جفت گيوه اورامي كه مرغوبترين نوع گيوه است از ۲۵۰تا ۷۰۰هزار ريال و قيمت هر جفت گيوه معمولي و روفرشي از ۳۵تا ۷۰هزار ريال است.
بافت هر جفت گيوه به طور متوسط پنج تا شش روز وقت نياز دارد و كمترين سود از بافت گيوهها عايد بافندگان آنها ميشود به عنوان مثال براي بافت هر جفت گيوه روفرشي كه قيمت آن در بازار از ۳۵تا ۷۰هزار ريال است مبلغ شش هزار ريال به بافنده آن پرداخت ميشود.
با اين وصف شايد تنها عشق به هنر و زيبايي است كه هنرمندان خوش ذوق را به اين كار سخت و كم درآمد وا ميدارد.
گيوه كفشي قابل شستشو است اما شستشوي گيوههاي اورامي به علت پارچهاي بودن كف آن بايد با دقت خاصي صورت گيرد به عنوان مثال ميتوان با استفاده از آب سرد و قرار دادن بطريهايي در داخل آن شستشو را انجام داد.
معاون صنايع دستي سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري استان كرمانشاه درخصوص هنر گيوهبافي گفت: گيوه از جالبترين و ارزندهترين صنايع دستي روستايي استان كرمانشاه است كه بعنوان تنها كفشي كه در جهان تا به تا نميشود ( راست و چپ ندارد ) طرفداران زيادي دارد.
"نصرت اله سپهر" در گفت و گو با خبرنگار ايرنا افزود: هر گيوهبافي يا گيوهچيني از هنرهاي سنتي و رايج استان كرمانشاه است كه جزو هنر صنعتهاي كاربردي قبل از اسلام ميباشد.
وي افزود: به علت شرايط خاص محيطي و جغرافيايي استان كرمانشاه و همچنين امكانات و مواد اوليه موجود در منطقه، از گذشتههاي دور تاكنون اهالي به توليد و مصرف آن ميپردازند.
به گفته وي در استان كرمانشاه در مجموع دو هزار و ۵۰۰نفر به هنر گيوه بافي اشتغال دارند كه بيش از ۶۰۰نفر از آنها در كارگاهها و بقيه به صورت خانگي به توليد اين صنعت دستي ميپردازند.
وي با اشاره به اينكه بيش از ۸۰درصد گيوهبافان استان زن هستند، افزود:
اكنون ۱۹كارگاه توليد گيوه در استان فعال است كه بيشترين كارگاهها در شهرستانهاي پاوه و كرمانشاه است.
وي گفت: در استان كرمانشاه بخصوص در منطقه پاوه اين هنر رايج است، شهرستان پاوه يكي از توليدكنندگان گيوه كشور است و قريب به اتفاق مردم شهرهاي نودشه بخصوص روستاي هجيج يعني بيش از ۸۰درصد مردم اين روستا به گيوهبافي مشغولند.
وي گفت: كمتر خانهاي در شهر نودشه و روستاي هجيج وجود دارد كه نخ و پارچه گيوه بافي نداشته باشد و مردم اين منطقه آشنايي ديرينه با اين هنر دارند.
سپهر در ادامه با بيان اينكه زيره چرمي گيوه را مردان درست ميكنند و رويه آن را بانوان هنرمند اين منطقه ميبافند، گفت: انواع گيوه در استان كرمانشاه شامل گيوه زيرپارچهاي ، زير پلاستيكي و زير آجيده است.
وي افزود: به طور كلي گيوه به دو دسته زنانه و مردانه تقسيم ميشود و شامل انواع مختلفي از جمله روفرشي ، گيوه عاج دار ، پشته بسته ، كفشي ، حولهاي ، منجوقي ، قيصري ، توري ، جاوي و ملكي است.
وي گفت: نقش و نگار به كار رفته براي گيوه مردانه تك رنگ سياه يا سفيد و براي زنانه تنوع رنگي بسيار به همراه نقش و نگار هندسي مانند چهارخانه ، راه راه و بته جغه به كار ميرود.
وي در خصوص جايگاه گيوه بافي استان كرمانشاه در سطح كشور گفت: استان كرمانشاه سابقهاي طولاني و ديرينه در صنعت گيوه بافي دارد.
وي افزود: با توجه به نوع توليدات خاص و منحصر به فرد آن از لحاظ شاخصه- هاي توليد و نوع گيوه توليدي با گيوه توليد شده استانهاي ديگر تقريبا" متفاوت است و از جايگاه بالايي برخوردار است.
وي در خصوص صادرات گيوه گفت: خوشبختانه گيوه بازار فروش بسيار خوبي دارد به طوريكه صادرات گيوه در استان در سال گذشته ۱۰ميليارد ريال بود.
وي افزود: اكنون بيش از ۶۰۰گيوه باف در استان داراي شناسنامهاند.
وي گفت: ۱۵مربي اكنون به آموزش اين هنر در مراكز آموزشي استان مشغولند و سالانه بيش از ۳۰۰نفر در اين رشته آموزش ميبينند.
وي گفت: گيوه بافان استان از سال ۶۹تاكنون در همه نمايشگاههاي بين- المللي، كشوري، منطقهاي و استاني و ايران گردي و جهان گردي حضور فعال داشتهاند و مورد استقبال بخصوص از سوي زنان قرار گرفتهاند.
وي گفت: در سال " ۸۵فرح صادقي " در رشته گيوه بافي اورامانات صنعتگر برتر كشور شناخته شد.
وي در پايان با اشاره به مشكلات صنعت گيوه بافي در استان گفت: با توجه به اينكه هنر گيوهبافي يكي از هنرهاي سنتي و رايج و كاربردي استان است يكي از مشكلات عديده صنعتگران گيوه باف بازار فروش است.
وي افزود: با توجه به رونق كالاهاي وارداتي و كفشهاي آماده استقبال از اين صنعت كم شده و بر ماست كه با ايجاد انگيزه و آشنا كردن عموم مردم ، برپايي نمايشگاه در حفظ ، توسعه و احياي اين هنر زيبا ، اصيل و سودآور بكوشيم.
جاي تاسف است كه نسل امروز با هنرهاي سنتي بيگانهاند و شايد اين پير مردان و پيرزنان هستند كه امروز بعد از گذشت ساليان دور همچنان بر هستي اين هنر پاي ميفشارند.
حالا مردم، گيوهپوشي را چون هنر گيوه دوزي كم كم از ياد ميبرند و اگر اين روند تغيير نيابد بايد در سالهاي آينده شاهد از بين رفتن اين هنر و صنعت ارزنده باشيم و صداي پاي تاريخ در كوچههاي قديمي از يادمان برود.
