فرهنگي. هنري . ميراث فرهنگي
مجموعه بناهاي آستانه شاه نعمت الله ولي در ماهان كرمان يكي از زيباترين شاهكارهاي معماري ايران است.
ساخت اين مجموعه در نيمه اول قرن نهم يعني سال ۸۴۰هجري قمري آغاز و طي ۶ قرن تا اواخر قرن چهاردهم ادامه يافته است.
اين ساختمان كه نشانهاي از فرهنگ پربار معماري ايران است، در ابتدا به صورت يك تك بنا با گنبدي رفيع بر فراز فضائي چهارگوش درون باغ بزرگي بوده كه بعدها بناهاي ديگري به آن افزوده شده است.
عمارت تاريخي مرقد شاه نعمت الله ولي، صحنها و رواقهاي اطراف آن حدود ۶ هزار متر مربع وسعت دارد.
اين عمارت شاهكاري از هنر معماري شش قرن اخير با تلفيقي از فضاي معماري مقبول و باغسازي بسيار فرح انگيز و صفائي عارفانه است.
مرحوم دكتر حميد فرزام در كتاب تحقيق در احوال و نقد آثار و افكار شاه نعمت الله ولي نوشته است: نخستين كسي كه فرمان داد گنبد و بارگاهي رفيع و مجلل بر مرقد شاه ولي بنا كنند، سلطان احمد شاه بهمني پادشاه دكن هندوستان بود كه از مريدان و هواخواهان خاص او بشمار ميرفت.
وي افزوده: كتيبه كهن و تاريخي بسيار گرانبهاي سردر مزار شاه ولي كه يادگار اخلاص و ارادت بيشائبه سلطان احمد شاه و فرزند او به آن عارف بزرگ نامي است، هنوز هم پس از ۵/۵قرن زينت بخش آستان شاه ولي است.
درهاي ورودي آستانه كه ۵جفت ميباشند احتمالا در هندوستان ساخته شده و به ماهان آورده شده اند.
در ساخت اين درها با نقوش هندسي خاتم كاري شده، قطعاتي از عاج فيل به كار رفته است.
مقبره كه در ابتدا بصورت يك تك بنا در ميان باغي وسيع قرار داشته داراي تزئينات نماسازي و كاشيكاري در نماي خارجي بوده است.
هم اكنون نيز قسمتي از اين نماسازي با كاشيكاري معرق و زيبا با نقش اسليمي و رنگهاي لاجورد، فيروزه اي، سفيد و طلائي در سردر غربي مقبره مشهود است.
دو مناره بلند به ارتفاع ۳۸/۵متر، رواق شاه عباسي و دارالحفاظ، سردر محمد شاهي، صحن وكيلي، صحن اتابكي و صحن ميرداماد از جمله قسمتهاي مختلف آستانه شاه نعمت الله ولي ميباشد.
صحن اتابكي آخرين صحني است كه احداث شده و حوض بزرگ مستطيل شكلي با چهار باغچه در اطراف، در وسط آن قرار دارد.
در اثر زلزله سال ۱۳۶۰بخشي از قسمت فوقاني گنبد آستانه فرو ريخت و شكافهائي در آن ايجاد شد كه با اصول فني توسط سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري استان كرمان بازسازي شد.
يكي از اشياء با ارزش آستانه پتهاي (شال سوزن دوزي شده ) است كه توسط ۹ تا ۱۲زن در مدت سه سال براي روانداز مقبره شاه ولي دوخته شده است.
طول اين روانداز پته ۴۰۵و عرض آن ۲۶۵سانتيمتر است.
تعدادي كشكول مزين به خط و نقش، تعدادي تبرزين حكاكي شده به همراه شمشير مرصع با جلد چرمي، سپرهاي متعدد از پوست كرگدن و فولاد، كتابهاي خطي و چاپ سنگي و چاپي كم نظير، تعدادي پته، ترمه و شال، ظروف چيني و بلور از جمله اشياء ارزشمندي هستند كه در آستانه شاه نعمت الله ولي نگهداري ميشود.
گفته ميشود سيد نورالدين شاه نعمت الله ولي عارف و شاعر نامي ايران در سال ۷۳۰هجري در كوهبنان كرمان متولد شده است هر چند كه در مورد محل دقيق تولد وي اتفاق نظر نيست.
شاه نعمت الله علوم مقدماتي را نزد شيخ ركنالدين شيرازي تحصيل كرد و چون علوم ظاهري طبع او را قانع نميكرد سالها به رياضت و تصفيه و تزكيه باطن مشغول شد و در پي مراد به سير و سفر پرداخت.
او عاقبت به مكه مشرف شد و از دست شيخ عبدالله يافعي يكي از عرفاي عصر خويش خرقه پوشيد.
اين عارف نامي به دستورات شرع مقدس سخت پايبند بود و علاوه بر سرودن شعر، رسائل مختلفي در عرفان و تصوف از خويش به يادگار گذاشته است.
سال وفات شاه نعمت الله ولي را به سال ۸۲۷و بعضي ۸۳۴دانسته اند.
پس از فوت شاه ولي بنا به وصيت او تنها فرزندش سيد برهانالدين خليل الله به جاي پدر بر مسند ارشاد نشست.
بخش ماهان كه آرامگاه شاه نعمت الله ولي در آن قرار دارد در ۳۵كيلومتري كرمان قرار گرفته است.
