فرهنگ و هنر. رسانههاي گروهي. كتاب
چندي است زنان كشورمان در عرصه نشر و چاپ نيز فعال شده و در اين ميدان كه پيش از اين در حيطه اختيار مردان بود گام نهاده اند.
گفته ميشود تا سال گذشته حدود ۵۵۰مجوز نشر به نام زنان در كشور صادر شده كه اين رقم در نوع خود بيسابقه است و ايران از اين حيث در جهان رتبه اول را دارد.
عرصه نشر و چاپ مانند بسياري از عرصههاي ديگر، مشكلات خاص خود را دارد و حل آنها نيز راهكارهاي خاص خود را ميطلبد.
به هر حال بنظر ميرسد مشكلات عرصه نشر و چاپ براي زنان دست اندركار امور نشردر اين عرصه مضاعف است. هر چند به تصريح خود آنان تا كنون شاهد هيچ گونه تبعيض جنسيتي از سوي متوليان فرهنگي و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي نبوده اند.
* آمار زنان فعال در عرصه نشر كشور
طبق گزارش آمار نامه چاپ و نشر كه در سال ۱۳۸۲توسط وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي منتشر شده از كل ۸۵۰۴نفري كه به عنوان نيروي انساني شاغل در موسسههاي نشر فعاليت دارند ۷۷درصد مرد و ۲۳درصد زن ميباشند.
۸۵درصد زنان شاغل در موسسههاي نشر در استان تهران اشتغال به كار دارند و استان خراسان كه پس از تهران داراي بيشترين تعداد زنان شاغل در موسسه هاي نشر است ۴درصد آنان را به خود اختصاص داده است.
همچنين در اين گزارش آمده است: ۹۴/۵درصد نيروي انساني شاغل در كارگاه ها را مردان و ۴درصد را زنان تشكيل ميدهند.
بيشترين نسبت نيروي انساني زن (۹درصد كل نيروي انساني)، در استان كرمان مشغول به
كار هستند. در مقابل، ۱۰۰درصدد نيروي انساني شاغل در كارگاههاي استان هاي اردبيل، ايلام و كهكياويه و بوير احمد از مردان تشكيل شده است.
همچنين اين گزارش حاكي است: ۶۳۰۴نفر در كتاب فروشيهاي كل كشور مشغول به كار
هستند كه ۹۵/۵درصد آنان مرد و فقط ۴/۵درصد زن هستند.
بيشترين تعداد زنان شاغل در كتاب فروشيها مربوط به استان تهران (۴۷/۵ در صد كل زنان شاغل) است. در استانهاي آذربايجان غربي، ايلام و كهكيلويه و بويراحمد نيروي انساني زن در كتاب فروشيها گزارش نشده است.
كار در حوزه صنعت نشر را ميتوان به دو بخش نرم افزاري و سخت افزاري تقسيم كرد:
بخش فرهنگي و نرم افزاري بخشي است كه ناشر با مولف و تاليفات وي سرو كار دارد.
مرحله سخت افزاري، شامل گذراندن مراحل مختلف چاپ و سرو كارداشتن با ليتو گرافي، زينگ، رينگ، فيلم و تماس با چاپخانه داران است.
زنان ناشر عمدتا از مرحل سخت افزاري كه تلاش براي آمادهسازي كتاب است، گلايه دارند و فضا و طرز برخوردها را مردانه ميدانند.
پروين صدقيان مدير انتشارات گل آذين كه در سال ۱۳۷۹مجوز نشر گرفته است در اينباره ميگويد: در مرحله چاپ وقتي مجبوريد ايرادهاي كار را بگيريد و آنها را گوشزد كنيد، آن وقت صحبتهايي از آن طرف ميشنويد مانند اينكه خانمها را چه به اين كارها، زنان بايد بروند و آشپزي كنند.
مدير انتشارات گل آذين در ادامه افزود: دقت نظر در مراحل مختلف چاپ ، پخش و توزيع كتاب ، لازم است و از سوي ديگر چون نشر، كاري تمام وقت است به اين معنا كه كار هر كتابي از نقطه صفر شروع ميشود و مراحل زيادي را مي گذراند، و تا بينهايت ادامه دارد، برخي از خانمها به خاطر مشغلههاي زياد و مسوليتهاي خانواده كه اغلب بر دوش آنها است يا زود كنار مي كشند و واگذار ميكنند يا اين كه فعاليت آنها كم ميشود و به انتشار ۴ كتاب در سال براي حفظ مجوز بسنده ميكنند.
صدقيان، زناني را كه در حوزه نشر كار ميكنند به دو دسته تقسيم ميكند و مي افزايد: زنان هم مانند مردان به دو دسته تقسيم ميشوند. برخي كساني هستند كه فعاليت خود را عاشقانه ادامه ميدهند و بعضي ديگر صرفا به خاطر داشتن شرايط كار در اين عرصه مثل داشتن ليسانس براي صدور مجوز، وارد اين عرصه ميشوند. در اين حال ، مجوز را زنان ميگيرند ولي آقايان از آن استفاده ميكنند و كار را انجام ميدهند.
مريم جدلي ناشر نغمه نو انديش درباره مشكلات زنان در امر انتشارات مي گويد: در امر چاپ و نشر تفاوت زيادي با آقايان نداريم ، تا مرحله چاپ دقت نظر زنان معمولا بيشتر است ولي بعد از چاپ در امر پخش و توزيع كتاب است كه براي زنان مشكل به وجود ميآيد.
وي ميافزايد: البته اين مشكل خاص زنان نيست و براي برخي از مردان هم اين مشكل وجود داشته باشد.البته در پخش استاني، آقايان راحت تر اين كار ها را انجام ميدهند و شايد در پخش سطح شهر هم اينگونه باشد.
عضو كانون فرهنگي زنان ناشر ادامه ميدهد: اين مشكلات تنها براي نمايشگاه آنهم در سطح تهران نيست و در تمام زمانها و مكانها در كل كشور ما مشكلاتي را داريم . مثلا زماني كه واسطهها وجود دارند طبعا كتاب با قيمت واقعي به دست مخاطبان ما نخواهد رسيد كما اينكه ما شاهديم مردم نسبت به قيمت كتابها ابراز نگراني ميكنند.
ناشر نغمه نوانديش ادامه داد: در مرحله كارهاي اداري و مجوز نشر گرفتن هم كه بايد تمام وقت خود را براي اين امور اداري بگذاريم كه زمان زيادي را از ما ميگيرد در حالي كه ميتوان اين زمانها را كوتا ه تركرد.
مامك بهادرزاده مدير نشر پيك آوين و از ناشران جوان كه ۷سال است وارد اين عرصه شده نيز در موردچالشهاي موجود در اين حرفه ميگويد: بيشتر مشكلات ما مشكلات كلي و صنفي است. گرچه خانمها مشكلات خاص خود را در زمينه هايي مانند چاپ و چاپخانه، ارتباط و رفت و آمدها دارند اما هيچگاه وزارت ارشاد با خانمها برخوردي مبتني بر جنسيت و متفاوت از آقايان انجام نداده است.
بهادر زاده ضمن تاكيد بر اين كه در گذشته كار نشر براي زنان خيلي مشكل بوده و ورودشان به اين عرصه عجيب بنظر ميرسيده است، ادامه ميدهد: اما امروزه به دليل سوددهي كم ، اين حرفه چندان مورد توجه آقايان قرار نمي گيرد، و نيز به خاطر شكل فرهنگي كار، حضور زنان عادي تر شده است. همچنين سطح سواد و حضور زنان در كارهاي اجتماعي هم به عاديسازي حضور زنان ناشر كمك كرده است.
شهلا لاهيجي مدير انتشارات روشنگران و مطالعات زنان كه از سال ۱۳ ۶۷وارد اين عرصه شده است نيز ميگويد از سال ۱۳۷۰به بعد به تدريج تعداد ناشران زن زيادتر شد ه و آنها همواره تلاش كردهاند صرفا يك بازارياب نباشند.
وي به عنوان يك زن پيش كسوت در عرصه چاپ و نشر مانند ديگر ناشران زن، تاكيد ميكند كه من به عنوان يكي از اهالي فرهنگ مكتوب و يك ناشر، هيچ وقت به خاطر زن بودن دچار مشكل نشده ام، مشكلات ما در زمينه نشر مشابه همكاران مرد است.
* گرايش زنان ناشر به انتشار چه نوع كتابهايي است ؟
پروين صدقيان ميگويد : بيشتر خانمها دوست دارند كتاب كودك و نوجوان، روانشناسي و مسائل خانوادگي چاپ كنند. اين به دليل خصلت زنانه و نگاه ظريف و دقيقي است كه زنان به زندگي و زيبايي شناسي دارند و شايد هم يكي از دلايلش زود به ثمر رسيدن اين موضوعات است.
وي با انتقاد از چاپ و نشر برخي از كتابهاي موجود در بازار ميگويد:
امروزه دغدغههاي جوانان، كار و كسب درآمد است كتابهايي با عنوان چگونه پولدار شويم و چگونه در كمترين زمان بزرگترين موفقيتها را به دست آوريم، امروز فروش خوبي دارد ولي شايد اين روند خوبي نباشد كه انتشار اين گونه كتابها ادامه يابد، چون جامعه را به سمت راههاي نامطلوب زندگي هدايت
مي كند.
وي در ادامه ميافزايد: به عقيده من زنان بايد دانش پايهاي خود را بالا ببرند، نه دانش اينكه مردان از نگاه زنان يا زنان از ديد مردان چگونه اند . البته كتابهايي كه به طور پايهاي و
ريشهاي به اين مباحث ميپردازند، چون تخصصي اند،به ناچار فروش كمي دارند و چه بسا گاه مشكلات مالي به ناشر اجازه نميدهد اين نوع كتابها را منتشر كند.
مامك بهادر زاده نيز در اينباره معتقد است : مديريت، روانشناسي، ادبيات، كودكان و كمك آموزشي عمده موضوعهايي است كه ناشران زن به چاپ و نشر آن ميپردازند.
* آينده و راهكارهاي بهبود وضعيت
ناشر گل آذين درباره آينده زنان ناشر ميگويد :من هميشه جزو آدمهاي خوش بين و اميدوار هستم. زنان ما در همه عرصهها مثل ورود به دانشگاهها ، ادارات ، بانكها و .... پيشرفت كردند، من مطمئن هستم در اين زمينه هم پيشرفت خواهند كرد.
صدقيان ادامه داد: قبل از انقلاب وضعيت زنان به گونهاي ديگربود ولي بعد از انقلاب وضعيت زنان بهتر شد زيرا خانوادهها به اجتماع اعتماد كردند و راه براي فعاليت زنان باز شد . زنان هم ثابت كردند ميخواهند درس بخوانند و در محيط سالم كار كنند.
وي افزود:با توجه به اينكه ورود زنان به عرصه فعاليتهاي اقتصادي واجتماعي الزامي است، امروز شاهديم كه مادران و پدران به دنبال يافتن كار براي دختران خود هستند زيرا از سالم بودن جامعه اطمينان دارند.
هم چنين لاهيجي با روشن توصيف كردن آينده به مقايسه گذشته و حال ميپردازد و ميگويد: من ۲۷سال پيش كه كار نشر را شروع كردم يك هزارم حالا خواننده نداشتم. اصلا كسي نميدانست كه مسائل زنان چيست. اما الان به نظر ميآيد خيلي از مباني و مفاهيم كه قبلا براي ما روشن نبوده امروز روشن و شفاف شده و برخي از آنها جزيي از مسائل اساسي ما شده است. ما حالا ميدانيم كه حقوق فردي چيست، ميدانيم چه جوري ميشود جلوي تجاوز به اين حقوق را گرفت، ميدانيم حقوق صنفي چيست، ميدانيم چه كار بايد بكنيم كه حقوق صنفي مان مورد تجاوز قرار نگيرد، اينها دستاوردهايي است كه ما را ميتواند نسبت به آينده خوش بين كند.
