فرهنگ و هنر. رسانههاي گروهي. كتاب
يونسكو سازمان علمي ،فرهنگي ملل متحد ، ميزان مطالعه، تعداد كتاب و كتابخانههاي هر كشور، را به عنوان يكي از شاخصهاي توسعه يافتگي در كنار ساير عوامل رشد و توسعه اجتماعي و فرهنگي تعريفي كرده است. با ما سري به معروفترين كتابخانههاي جهان بزنيد وبااين شاخص توسعه بيشتر آشنا شويد.
هرچند با پيشرفت و توسعه فناوري اطلاعات و ارتباطات و دسترسي آسان به كتاب در اينترنت ، كتابخانههاي الكترونيكي نيز توسعه يافتهاند ، اما هنوز كتابخانههاي بزرگ و گستردهاي در سراسر جهان هستند كه هم زمان با ارايه خدمات به شكل الكترونيكي و ديجيتال، به شكل مكتوب و سنتي نيز اطلاعات مورد نياز و كتابهاي درخواستي علاقمندان را در اختيار آنها قرار ميدهند.
برخي از معروفترين كتابخانههاي جهان عبارتند از:
كتابخانه فرهنگستان علوم و انستيتو ملل آسيا (شعبه لنينگراد)
......................................................................
.....
اين كتابخانه قديمترين كتابخانه دولتي روسيه است كه در سال ۱۷۱۴ميلادي ( ۱۰۹۳ه.ش ) به فرمان پتركبير تزار روسيه در سنپترزبورگ تاسيس شد و حاوي بيش از پانزده ميليون جلد كتاب است.
بخش كتابهاي چاپي اين كتابخانه نشرياتي بسيار كمياب از نخستين ادوار چاپسنگي به زبان فارسي دارد. قديمترين كتاب چاپسنگي فارسي اين كتابخانه گلستان سعدي است كه در سال ۱۱۹۹ش در تبريز چاپ شده است.
نسخه جالب توجه ديگر در اين كتابخانه ، كتاب مآثر سلطانيه تاليف عبدالرزاق دنبلي ( ۱۲۴۳-۱۱۷۶ه. ق) است كه در سالهاي ۱۲۰۵-۱۲۰۴ش چاپ شده و مربوط به دوران سلطنت فتحعليشاه قاجار ( ۱۲۵۰-۱۱۸۵ه. ق) است و اولين كتاب چاپ حروفي سربي در ايران محسوب ميشود.
* كتابخانه الازهر مصر
............................
كتابخانه دانشگاه الازهر مصر يكي از قديميترين كتابخانههاي جهان به شمار ميرود. اين كتابخانه در سال ۱۸۹۶م در زمان شيخ محمد عبده تاسيس شد و كتابهاي پراكنده در رواقهاي مختلف الازهر را در يك جا گردآورد. در اين كتابخانه هم اكنون بيش از نيم ميليون نسخه كتاب وجود دارد كه بيش از چهل هزار نسخه كتاب خطي و نادر را شامل ميشود. كتابخانه الازهر دومين كتابخانه بزرگ مصر بعد از كتابخانه دار الكتب المصريه است.
* كتابخانه كنگره آمريكا
............................
در آمريكا در مجموع در حدود ۱۲۲هزار و ۳۴۷كتابخانه وجود دارد كه بزرگ ترين آنها كتابخانه كنگره آمريكا با بيش از ۱۱۹ميليون جلد كتاب و آثار فرهنگي در ۸۵۹كيلومتر قفسه و سه ساختمان بزرگ است.
طبق آمار سال ۲۰۰۰ميلادي ( ۱۳۷۹ه.ش ) ، در ۵۰ايالت آمريكا در مجموع ۹۰۴۶كتابخانه عمومي، ۳۶۵۸كتابخانه دانشگاهي، ۹۸۱۶۹كتابخانه مدارس و ۱۱۴۷۴كتابخانه تخصصي ( ۹۷۶۳كتابخانه خصوصي، ۲۳۵كتابخانه نيروهاي مسلح و ۱۳۷۶كتابخانه تخصصي دولتي) وجود دارد.
در اين بررسي كتابخانههاي الكترونيكي كه كتابها را از طريق اينترنت به مردم عرضه ميكنند منظور نشده است. اگرچه اين پديده درآمريكا رفته رفته بسيار جدي شده است، چنان كه اخيرا يكي كتابخانههاي اينترنتي ۱۲۵هزار كتاب را از طريق الكترونيكي عرضه كرد.
در حدود ۹۷درصد از مردم آمريكا به كتابخانه عمومي دسترسي دارند و ۷۵ درصد از كتابخانههاي عمومي وصل به شبكه كتابخانههاي سراسري عمومي هستند و از خدمات بين كتابخانهها استفاده ميكنند.
مخارج سالانه اداره كتابخانههاي عمومي ۶ميليارد و ۶۰۰ميليون دلار است كه ۶۴درصد آن براي حقوق كاركنان و ۱۵درصد آن بابت خريد كتابها و آثار فرهنگي هزينه ميشود. ميانگين
سرانه هزينه كتابخانههاي عمومي براي هر نفر در سراسر آمريكا ۲۵/۲۵دلار است. هزينههاي كتابخانههاي عمومي از طرف دولت و از محل ماليات پرداخته مي شود و استفاده از خدمات آن براي مردم رايگان است.
در مجموع كتابخانههاي عمومي سراسر آمريكا ۷۴۷ميليون جلد كتاب دارند كه ميانگين ۲/۸كتاب براي هر نفر در آمريكا ميشود.
۹۲درصد از كتابخانههاي عمومي در آمريكا به اينترنت وصل هستند و از اين ميان ۸۸درصد ازكتابخانهها خدمات رايانهاي و اينترنت رايگان در اختيارعموم قرار ميدهند.
هر ساله تقريبا ۵۰۰۰نفر در رشته كتابداري در آمريكا و كانادا فارغ التحصيل ميشوند. همچنين از ۴۱۴۱دانشگاه و موسسه آموزش عالي در سراسر آمريكا، ۳۶۵۸موسسه آموزش عالي و دانشگاه كتابخانههاي خاص خود را دارند.
۴۴درصد از اين كتابخانهها امكانات فني جهت كمك به ناتوانهاي جسمي را دارند.
طبق آخرين آمار موجود كه در سال ۲۰۰۰ارائه شد ، ۹۶درصد از مدارس عمومي و ۸۰درصد از مدارس خصوصي در آمريكا كتابخانه دارند. در مجموع در آمريكا ۷۷۲۱۸كتابخانه در مدارس عمومي و ۲۰۹۵۱كتابخانه در مدارس خصوصي وجود دارد.
* كتابخانه بريتانيا
.....................
كتابخانه لندن يكي از معتبرترين كتابخانههاي جهان است كه با آثار بسياري از دست نوشته ها، كتابهاي چاپي و آثار باستاني در سال ۱۷۵۳ميلادي ( ۱۱۳۲ه.ش ) تاسيس شد و در ۱۱۳۸ ) ۱۷۵۹ه.ش ) با افزوده شدن مجموعههاي نفيس ديگر براي استفاده همگاني گشايش يافت. اين كتابخانه بيش از پنج ميليون مراجعهكننده در سال دارد.اين كتابخانه در سال ۱۹۷۲ميلادي ( ۱۳۵۱ ه.ش ) در كتابخانه بريتانيا كه در واقع كتابخانه ملي انگليس است، ادغام شد. كتابخانه بريتانيا با پانزده ميليون جلد كتاب يكي از غنيترين كتابخانههاي جهان به شمار ميآيد. در مجموعههاي مختلف اين كتابخانه آثاري به بيشتر زبانهاي دنيا نگهداري ميشود كه فقط در مجموعههاي شرقي به بيش از سيصد و پنجاه زبان كتاب موجود است.
*كتابخانههاي نروژ
........................
ادبيات و مطالعه آثار ادبي از جايگاه ويژهاي در حيات فرهنگي كشور نروژ برخوردار است. طبق آمار به دست آمده در سال ۱۳۷۷ ) ۱۹۹۸ه.ش ) تقريبا ۷۰ درصد از جمعيت كشور به مطالعه حداقل يك كتاب در سال و ۲۰درصد از جمعيت به مطالعه بيش از ۲۰كتاب در سال مبادرت ميكنند.
در تحقيقات سال ۲۰۰۲ميلادي ( ۱۳۸۱ه.ش ) ارقام مذكور به ترتيب به % ۸۰و %۳۸افزايش يافته است.
پرداختن به امور كتابخانههاي نروژ از جمله اولويت سياستهاي فرهنگي اين كشور محسوب ميشود. هم اكنون تعداد ۱۳۷۷كتابخانه در كشور نروژ وجود دارد كتابخانههاي موجود در نروژ را ميتوان به دو دسته عمده كتابخانههاي تخصصي و تحقيقاتي و كتابخانههاي عمومي تقسيم كرد.
كتابخانههاي اين كشور نه تنها به عنوان موسسات آموزشي ارائهدهنده ادبيات ملي و بينالمللي بلكه به عنوان مراكز اطلاع رساني به جوامع محلي مطرح اند. كتابخانه ملي، در واقع به عنوان كتابخانه مادر به تمام كتابخانههاي تخصصي و علمي كشور، خدماتي نظير مستندسازي و اطلاع رساني را ارائه ميكند. كتابخانه دانشگاه اسلو واقع در پايتخت نيز به عنوان كتابخانه ملي محسوب ميشود.
برخلاف خدمات كتابخانه اي، خريد و فروش كتاب در نروژ در حيطه اختيارات بخش خصوصي قرار دارد. طبق آمار سال ۱۳۷۸ )۱۹۹۹ه.ش )، ۴۰۰كتابفروشي مستقل، ۴۴ناشر و تعداد زيادي كيوسك به فروش آثار ادبي در كل اين كشور اقدام مي نمايند. حدود ۵۰۰نويسنده ادبي، ۲۰۰۰نويسنده كتابهاي تخصصي و ۳۰۰مترجم در كشور نروژ فعاليت دارند. سرانه فروش كتاب در نروژ در مقايسه با ساير كشورهاي اروپاي شمالي به طرز چشمگيري رشددارد.
