فرهنگ و هنر. رسانههاي گروهي. كتاب
برگزاري بيست و يكمين نمايشگاه بينالمللي كتاب و پانزدهمين دوره هفته كتاب در ايران، نشاندهنده اهميت و جايگاه مهم كتاب و تلاش براي گسترش فرهنگ كتابخواني در ايران است. برغم اين تلاشهاي ارزشمند، كتابخوانهاي شهرستاني براي تهيه كتب مورد نياز خود با دشواريهايي روبه رو هستند.
بيست و يكمين نمايشگاه بينالمللي كتاب از ۱۲ارديبهشت ماه جاري با حضور ناشران داخلي و خارجي آغاز بكاركرد. امسال ۷۰۰ناشر خارجي از ۷۷ كشور جهان در نمايشگاه حضور دارند. از ۱۸۹۸ناشري كه درنمايشگاه حضور دارند، ۱۳۹۸ناشر با غرفه مستقل، ۶۹ناشر با غرفه مشترك و ۴۳۱ناشر به صورت نمايندگي به معرفي كتابهاي خود پرداخته اند.
برگزاري بيست و يكمين نمايشگاه بينالمللي كتاب، فرصتي براي طرح مشكلات كتاب و كتابخواني از زاويههاي مختلف را فراهم ساخته است، يكي از مشكلاتي كه در اين زمينه وجود دارد مشكلاتي است كه كتاب خوانان شهرستاني با آن مواجه هستند.
در حالي كه شهروندان تهراني با رفتن به ميدان انقلاب و سر زدن به كتاب فروشيهاي متعدد جلوي دانشگاه تهران به كتابهاي جديد دسترسي دارند، كساني كه ساكن شهرستانهاي دوردست و روستاهاي كوچك هستند، بعضا به جز كتابهاي درسي مدارس، هيچ كتاب ديگري نديدهاند و حتي برخي شهرهاي كوچك فاقد كتاب فروشي هستند.
بسياري از دانشجويان شهرستاني نيز با همين مشكل دست به گريبان هستند.
آنها گاه ناچارند براي تهيه كتابهاي تخصصي و دانشگاهي خود صدها كيلومتر راه را طي كنند تا خود را به نمايشگاه بينالمللي كتاب در تهران برسانند و يا در طول سال نيز براي تهيه منابع تخصصي دانشگاهي به كتاب فروشيهاي تهران سري بزنند.
از همين رو مشاهده كتاب خوانان شهرستاني به ويژه دانشجويان كه در تورهاي دسته جمعي، يا به صورت انفرادي براي خريد كتاب در نمايشگاه كتاب تهران، حضور مييابند كاملا محسوس است .
هرچند وجود چنين پديدهاي در وحله اول جالب و تحسين بر انگيز است اما اين موضوع حكايت از مشكلاتي دارد كه كتاب خوانان شهرستاني با آن درگير هستند.
يكي از نكاتي كه در ارتباط با برگزاري نمايشگاه بينالمللي كتاب وجود دارد اين است كه برگزاري نمايشگاه در اين سطح، مختص تهران است و در شهرهاي ديگر، نمايشگاه مشابهي برگزار نميشود.
نكته حائز اهميت ديگر اين است كه اغلب ناشران كتاب نيز در تهران فعاليت دارند و بيشتر كتابهاي منتشرشده نيز در تهران منتشر ميشوند.
از مجموع كتابهاي منتشر شده در سال ۳۶ ،۱۳۸۵هزار و ۸۳۴عنوان (۷۲درصد) كتاب در تهران و ۱۴هزار و ۲۹۷عنوان (۲۸درصد ) كتاب در شهرستانها انتشار يافته اند.
برخي از كارشناسان و دست اندركاران امور فرهنگي معتفد ند، با تمركز زدايي در امرچاپ ،انتشار و توزيع كتاب در نقاط مختلف كشور، ميتوان دسترسي به كتاب را براي علاقه مندان آسان تر كرد.
مرتضي طلايي، عضو كميسيون فرهنگي، اجتماعي شوراي شهر تهران در نخستين روز از برگزاري بيست و يكمين نمايشگاه بينالمللي كتاب گفت: در بازديدي كه از بخشهاي مختلف نمايشگاه و غرفهها داشتيم در مقايسه با سالهاي پيش فعاليتهاي چشمگير و ارزندهاي در راستاي هرچه بهتر برگزار شدن نمايشگاه صورت گرفته است.
وي با اشاره به اينكه ميزان سرانه مطالعه در كشور كم است اما شور و نشاط و استقبال زيادي از نمايشگاه مشاهده ميشود،گفت: بايد تمهيداتي انديشيد كه نمايشگاه بتواند به صورت گردشي در سطح كشور به ويژه در كلان شهرها، مراكز دانشگاهي و علمي برگزار شود تا امكان دسترسي همه علاقه مندان به حوزه فرهنگ به كتاب بيشتر شود.
جواد آرين منش، عضو كميسيون فرهنگي مجلس شوراي اسلامي نيز ۲۴آبان ۱۳۸۶ توزيع ناعادلانه امكانات در جامعه را از ديگر دلايل كاهش مطالعه عنوان كرد و افزود: در برخي مناطق پرجمعيت شهري شاهد اختصاص امكانات فراوان در امر كتاب خواني و تجهيزات كتابخانهها هستيم، در صورتي كه مناطق محروم و شهرهاي كوچك از چنين امكاناتي محرومند و اين وضعيت در مورد برگزاري جشنوارهها و نمايشگاههاي كتاب نيز صدق ميكند.
آرين منش افزود: تمركززدايي امكانات كتاب خواني و سوق دادن آنها به تمام مناطق كشور، بررسي ارزيابي آسيبهاي موجود در كتاب خواني و ارائه راهكارهاي مناسب براي استفاده از كوچكترين فرصت افراد براي مطالعه، برپايي مسابقات كتاب خواني و حضور مسوولان برجسته ادبي در نمايشگاه كتاب به منظور ترويج كتاب خواني از ديگر راهكارهاي موجود در افزايش نرخ مطالعه افراد جامعه است.
سيد محمد رضا ميرتاجدالديني عضو كميسيون فرهنگي مجلس نيز در اول ارديبهشت ماه سال جاري گفت: نمايشگاه كتاب بهترين محل براي تشويق مردم به مطالعه است و بدون برگزاري آن، فرهنگ كتابخواني در جامعه توسعه نخواهد يافت.
وي با تاكيد براينكه نمايشگاه كتاب مهمترين ابزار تبليغاتي براي گسترش فرهنگ مطالعه در كشور است، گفت: نمايشگاه كتاب نبايد تنها منحصر به تهران باشد و در زمان خاصي ازسال برگزارشود، بلكه رشد و توسعه كتابخواني در كشور مستلزم برگزاري نمايشگاههاي متعدد درنقاط مختلف كشور است.
فاطمه راكعي مدير عامل انجمن شاعران ايران نيز در سخناني، برگزاري نمايشگاه را فرصتي دانست تا اهالي قلم، يافتهها و دستاوردهاي جديد خود را ارائه دهند.
وي توجه بيشتر به ناشران شهرستاني را در نمايشگاه كتاب الزامي دانست و تاكيد كرد: نمايشگاه كتاب تنها يك بار در سال و آن هم در تهران برگزار مي شود كه اين امر سبب ميشود تا بسياري از بازديدكنندگان و ناشران از نقاط مختلف كشور براي خريد كتاب به تهران بيايند، به همين دليل مسوولان بايد ناشران شهرستاني را بيشتر مورد حمايت خود قرار دهند.
با گسترش مراكز دانشكاهي در مناطق محتلف كشور و افزايش در صد باسوادان كشور در سالهاي اخير تقاضا براي كتاب نيز در شهرستانها افزايش يافت.
به اين ترتيب، بالا بودن تفاضا براي كتاب در شهرستانها و كمبود منابع تخصصي در بسياري از مناطق كشور موضوع برپايي نمايشگاههاي بزرگ كتاب در شهرستانها را به يك نياز كاملا محسوس تبديل كرده است، براين اساس پيشنهاد ميشود، علاوه بر برگزاري نمايشگاه بينالمللي كتاب در تهران، نمايشگاههاي بزرگ كتاب هرچند در سطح ملي در استانهاي مختلف كشور برگزار شود تا بخشي از مشكلات كتاب خوانان شهرستاني كاهش يابد، ناشران شهرستاني تقويت شوند و فرهنگ كتاب خواني در كشور گسترش يابد.
جالب آنكه برگزاري نمايشگاههاي محدود كتاب در شهرستانها كه به مناسبت هفته كتا ب و يا ساير مناسبتها برگزار ميشود همواره با استقبال گسترده علاقه مندان روبه رو ميشود.
در همين ارتباط پيشنهاد ميشود، كشور به چند منطقه فرهنگي در شمال، جنوب، شرق ، غرب و مركزكشور تقسيم شود و نمايشگاههاي بزرگ كتاب به طور سالانه در اين مناطق برگزار شود.
در تهران به عنوان قطب فرهنگي مركزي ميتوان نمايشگاه بينالمللي كتاب را برگزار كرد و در ۴منطقه فرهنگي ديگر ميتوان نمايشگاه بزرگ كتاب داير كرد. براي برگزاري نمايشگاههاي كتاب در هريك از قطبهاي فرهنگي ياد شده ميتوان از شهرداري ها، استانداريها و دانشگاهها نيز كمك گرفت.
بهتر است ناشران بزرگ و سرشناس كتاب براي شركت در اين نمايشگاهها ترغيب شده و تسهيلاتي براي حضور آنان در نظر گرفته شود. اين اقدام به توزيع مناسب و عادلا نه كتاب در شهرستانها كمك و دسترسي مطالعهكنندگان و كتابخوانان شهرستاني به كتابهاي تخصصي ،ويژه و نيز عمومي را تسهيل مي كند.
