اجتماعي. وزارت آموزش و پرورش
كتاب از ديرباز يكي از مهمترين ابزار آگاهي و بصيرت به شمار آمده است و امروزه نيز در جوامع انساني در ابقاي موجوديت فرهنگي نقش اساسي دارد .
ميزان مطالعه كتاب از مهمترين شاخصهاي رشد و توسعه ميشود و از آن جائي كه دوران تحصيل در مدارس از دورههاي حساس و اثر بخش در رشد و توسعه فردي و اجتماعي به شمار ميرود، توجه به ميزان مطالعه غير درسي و عوامل موثر بر آن براي گام نهادن به سوي توسعه و پيشرفت ضروري به نظر ميرسد.
براساس آمار منتشر شده از سوي وزارت آموزش و پرورش در سال ،۱۳۸۵تنها ۱۵ درصد مدارس كشور، كتابخانه و كتاب غيردرسي دارند، ۴۳درصد مدارس كشور داراي كتاب هستند اما فضاي كتابخانهاي ندارند و در ۲۲درصد فضاي كتابخانهاي تعبيه شده است، اما كتابي براي مطالعه در اين مدارس وجود ندارد و سرانجام، ۲۰درصد مدارس ايران، كلا از وجود كتاب و كتابخانه بي بهره اند.
نخستين كتابخانه آموزشگاهي كشور مطابق نظام جديد آموزشي، كتابخانه مدرسه لقمانيه بود كه بيش از ۱۰۰سال پيش در سال ۱۳۱۷) ۱۲۷۹هجري قمري) گشايش يافت.
بنابر تعاريف متداول، كتابخانه مدارس و آموزشگاهي اينگونه تعريف شده است:
-كتابخانه آموزشگاهي به محلي اطلاق ميشود كه براي پشتيباني از برنامه هاي آموزشي مدرسه و ارائه خدمات مربوطه از طريق فراهم آوردن مواد، امكانات و خدمات فردي و گروهي پديد آمده باشد و هدف ايجاد آن ارتقاي برنامههاي درسي و آموزشي و رشد فردي و اجتماعي دانش آموزان است.> فدراسيون بينالمللي موسسات و انجمنهاي كتابداري (ايفلا) ( )IFLAهدف از تاسيس كتابخانههاي مدارس و آموزشگاهي را چنين عنوان كرده است: كمك به روند آموزشي دانش آموزان، تشويق امر خواندن و مطالعه در كودك و نوجوان، پرورش خلاقيت و روحيه كنجكاوي و علم آموزي در دانش آموز، دستيابي وي به دانش روز دنيا، آشنايي وي با فرهنگ شفاهي و مكتوب محله، منطقه و كشور و در نهايت توسعه روابط اجتماعي دانش آموز با افراد و بخشهاي ديگر اجتماع.
نگاهي اجمالي به مدارس ايران نشان ميدهد كه به علت وجود پارهاي از مشكلات، بخش عمدهاي از كتابخانههاي مدارس قادر به انجام وظايف واقعي خود نيستند. برخي از اين مشكلات عبارتند از: فقدان امكانات و تجهيزات لازم ، نبود فضاي فيزيكي كافي براي مطالعه، ناكافي بودن تعداد كتابهاي موجود در كتابخانه ها، سازگار نبودن اغلب كتابهاي موجود در قفسهها با نيازهاي فردي دانش آموزان،جدي گرفته نشدن كتاب خواني و كتابخانه در نظام آموزشي.
صرف نظر از اين موضوع كه كتابخانههاي مدارس بايد داراي چه امكانات و ويژگيهايي باشد، مهمتر از آن بود يا نبود كتابخانه در مدارس است. بر اساس اطلاعات دفتر طرح و برنامه وزارت آموزش و پرورش در سال ۱۳ ۸۱۸۲تنها ۲۷درصد از مدارس كشور كتابخانه داشتهاند و ميانگين كتاب براي هر دانش آموز ۲/۵كتاب بوده است كه در اين ميان مدارس ابتدايي كمترين سهم را داشتهاند يعني تنها در ۱۵درصد از مدارس ابتدايي كتابخانه وجود داشته و ميانگين كتاب براي هر دانش آموز كمتر از ۱كتاب بوده است (۰/۹۸كتاب).
اين نسبت در مدارس دوره راهنمايي ۴۰درصد و ميانگين ۲/۵كتاب و در مدارس دوره متوسطه و پيش دانشگاهي ۷۰درصد و ميانگين ۶/۵كتاب براي هر دانش آموز بوده است.
بررسي بيشتر آمار ياد شده، جزييات كامل تري از اين وضعيت بدست ميدهد. در كل كشور مجموع مدارسي كه كتابخانه دارند ۵۵هزار و ۸۱۶باب است كه براين اساس، به طور ميانگين هر ۴۲/۲
( ۴۲و ۲دهم ) مدرسه، از يك فضا به عنوان كتابخانه ميتوانند استفاده كنند. بدين ترتيب سرانه فضاي كتابخانهاي در مدارس كشور به ازاي هر كتابخانه ۱۲/۰۹متر( ۱۲و ۹صدم متر ) و سرانه اين فضا به ازاي هر دانش آموز ۲۲سانتيمترمتر مربع است. جمع كل كتابهاي غيردرسي مدارس، ۵۲ ميليون و ۳۹۹هزار و ۷۴جلد است كه سرانه ۳۸۶جلد به ازاي هر مدرسه را شامل ميشود.
آمار موجود هم چنين نشان ميدهد كه ۴هزار و ۱۵۶كتابدار براي مديريت كتابخانههاي ۵۵هزار و ۸۱۶مدرسهاي كه داراي كتاب و كتابخانه هستند، وجود دارد. از اين تعداد كتابدار ۱۵۳نفر مدرك كتابداري دارند.
آمارنشان ميدهد كتابخانههاي مدارس تهران در مقايسه با ساير شهرستان ها و ضع مطلوبتري دارند. در سال تحصيلي ،۸۵۸۶حدود ۷۵درصد مدارس تهران داراي كتابخانهاند و به ازاي هر دانش آموز به طور متوسط ۶/۵كتاب غيردرسي در كتابخانههاي مدارس وجود دارد.
اما ميانگين فضاي كتابخانهاي در مدارس پايتخت براي هر دانش آموز از ميانگين كل كشور كمتر و حدود ۱۰سانتيمتر مربع است.
* كيفيت كتابهاي موجود در كتابخانههاي مدارس
اما از بحث كميت كه خارج شويم، كيفيت كتابهاي موجود در كتابخانههاي مدارس نيز نيازمند توجه و بازنگري جدي هستند. كارشناس مسوول پژوهش، امور كتاب و كتابخانهها و فعاليت ادبي وزارت آموزش و پرورش در اينباره مي گويد: -هرچند مهمترين مشكل، كمبود كتاب و فضاي كتابخانهاي در مدارس كشور است، اما معتقدم همين مقدار موجود كتاب نيز به درستي تهيه نشده است.> -منوچهر علي پور> ميافزايد: -در جريان خريد كتابهايي كه در يكي دو دهه گذشته وارد مدارس و كتابخانه هايشان شده اند، به اصل نياز سنجي توجه نشده است و دانش آموز، كتابدار و معلم در اين فرايند دخيل نبوده اند. در نتيجه، بخش عمدهاي از كتابهاي كتابخانههاي مدارس بدون استفاده مانده اند.>
وي به بخش ديگري از مشكلات اشاره ميكند و ميگويد: -به هر مدرسهاي كه ۳ هزار جلد كتاب داشته باشد، يك كتابدار تعلق ميگيرد، اما در ۳دهه گذشته، وزارت آموزش و پرورش هيچ نيروي متخصص كتابداري را استخدام نكرده در عوض، از برخي دبيران به عنوان كتابدار استفاده شده است.>
مدرس دانشگاه جامع علمي _ كاربردي به نقش كتابخانه در توسعه علمي، آموزشي مدارس اشاره ميكند و ميگويد: -وزارت آموزش و پرورش به تجهيز كتابخانه هاي مدارس از طريق اهداي كتاب تكيه كرده است. در حالي كه سازمانهاي دولتي عمدتا كتابهايي را به مدارس هديه ميكنندكه با دانش آموزان و گروه سني آنان همخوان نيست و اين مساله موجب شده است كتابخانههاي مدارس از سطح كتاب و كتابخواني جامعه ايران هم عقب تر باشند كه در بلندمدت فاجعه پديد ميآورد.>
-سالمي> ميافزايد: موجودي كتابخانههاي مدارس، حداقل بايد ۳محور را زير پوشش بگيرند. كتابهاي مرجع به ويژه لغت نامه ها، كتابهاي به روز اجتماعي ، اقتصادي، سياسي و تاريخي و كتابهاي علوم به زبان ساده.
ادامه دارد...
