فرهنگ و هنر
يكي از سياستهاي اساسي وزارت فرهنگ وارشاد اسلامي در حوزه نشر و كتاب در دولت كنوني ، توسعه و تعميق امر كتابخواني بخصوص در ميان جوانان است.
در نگاه كارگزاران فرهنگي دولت ، كتاب محور ائتلاف دلها و انديشه ها دانسته ميشود و هر هزينه و سرمايهگذاري براي تحقق اين ائتلاف ، امري ارزشمند ، پسنديده و نيكوست . با اهتمامي كه براي گسترش فرهنگ كتابخواني طي سالهاي اخير در كشور صورت گرفته ، حوزه نشر توانسته است به توليد و انتشار ساليانه ۵۵هزار عنوان كتاب در كشور برسد كه ضمن نمايش رشد ۵۰ برابري نسبت به سالهاي نه چندان دور ، ميتواند گواه بر اين امر باشد كه استقبال از فرهنگ مكتوب اگر چه بتدريج ، ولي در حال فزوني است و كتابخواني در كشور را ديگر نميتوان امري مهجور دانست . نيل به چنين جايگاهي اگر چه دستاوردي تحسين برانگيز است، ولي در نگاه متوليان امور فرهنگي كشور با ايده آلها به تعبير صفارهرندي وزير ارشاد هنوز فاصله تاسف آوري دارد و براي ازبين بردن اين فاصله ، عزمي ملي و تلاشي عمومي لازم است. عواملي كه اين فاصله را همچنان حفظ كرده ، متعدد است ولي سهم اطلاع رساني نادرست از كتاب و درباره كتاب ، به نظر وزير ارشاد بخش بزرگي از آن را تشكيل ميدهد كه منجر به سرخوردگي مردم از كتاب به عنوان يك واقعيت تلخ شده است .
عدالت بخصوص در وجه فرهنگي و تلاش براي تحقق همه جانبه و همه سوي آن ، از راهبردهاي اعلام شده دولت دكتر محمود احمدي نژاد است . با اين اعتقاد وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي به عنوان كارگزار دولت در زمينه امور فرهنگي و از جمله حوزه نشر ، درسالهاي اخير سياست توزيع برابر امكانات در همه ي نقاط كشور را به عنوان يك راهبرد اساسي در پيش گرفته است. بر اين اساس ، يارانههاي كتاب كه ارقامي ميلياردي را شامل ميشود و به گفته يك معاون وزارت ارشاد، دولت امسال براي اين منظور ۵۴۰ميليارد ريال اختصاص داده است ، همچنان برقرار خواهد بود تا كتاب از هر نوع آن كه مورد نياز و استقبال جامعه كتابخوان باشد ، با قيمت ارزان نشر و توزيع شود و علاوه بر آن دولت به منظور تشويق نويسندگان و مولفان و پديدآورندگان كتاب ، و در دسترس قرار دادن عمومي آن ، همه ساله بودجه قابل ملاحظهاي را به امر خريد كتاب از ناشران و توزيع آن در مراكز عمومي اختصاص ميدهد و با اين هدف وزارت ارشاد در سال گذشته ۱۵ميليارد تومان كتاب از ناشران خريداري كرد كه وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي گفته است براي غنيسازي و تجهيز كتابخانه هاي كشور اعم از عمومي ، مساجد ، مدارس و...مورد استفاده قرار گرفت كه اين مقدار در قياس با سالهاي گذشته ده برابر شده است.
دولت به سهم خود آنطور كه گزارش كرده براي توسعه و تعميق فرهنگ كتابخواني در كشور همچنين كوشيده و تلاش دارد تا در تمامي نقاط حتي روستاهاي كشور حداقل يك كتابخانه عمومي وجود داشته باشد و در تمامي سفرهاي استاني رياست جمهوري از جمله مصوبههاي هيات دولت ، ايجاد كتابخانه و تامين نيازهاي مراكز علمي و آموزشي به كتاب در صدر توجهات بوده است .
از ديگر تلاشهاي بخش دولتي براي رونق بيشتر فرهنگ مكتوب در كشور برگزاري نمايشگاههاي ساليانه كتاب به صورت بينالمللي در تهران ميباشد كه اين روزها بيست و يكمين دوره آن در حال برگزاري است و آنرا بايد به جهت عده ناشران حاضر در آن و شمار بسيار زياد ديداركنندگان و خريداران كتاب ، بزرگترين رويداد فرهنگي كشور دانست . علاوه بر اين نمايشگاه ، پس از پيروزي انقلاب اسلامي و در گامي بزرگ براي تقدير و تكريم پديدآورندگان كتاب ، جشن بزرگ انتخاب كتاب برتر سال همه ساله در ايران برگزار شده است كه بايد به آن جشنوارههاي متعدد و مختلف كتاب به مناسبتهايي مانند هفته دفاع مقدس و سالگرد پيروزي انقلاب اسلامي و نيز نمايشگاههاي متعددي را كه در طول سال و به مناسبتهاي مختلف در گوشه و كنار كشور برگزار ميشود ، افزود.
آنچه گفته شد و يا ناگفته ماند ، سهم و نقشي است كه دولت به عنوان خادم مردم از جمله دربخش فرهنگ براي توسعه و شكوفايي آن صورت داده و يقينا در آينده نيز به آن خواهد پرداخت ، سوالي كه در اينجا مطرح ميشود اين است كه آيا اين همه در جهت توسعه امر كتاب و كتابخواني در كشور كافي و اقدامي مكفي است ؟ و آيا به اين ترتيب مساله كتاب و كتابخواني در كشور حل خواهد شد ؟ و يا نه ، لازم است كه مردم هم در هر طبقه و سن و جنس تلاشي شايسته داشته باشند و در اين خصوص هم سهم و نقش محوري برعهده بگيرند .
به باور عموم صاحب نظران ، آموزش فرهنگ از جمله كتاب خواني از دوران كودكي به صورت غير مستقيم ايجاد ميشود. فطرت مطالعه به صورت عميق در هر انسان وجود دارد و از جمله وظايف خانواده تقويت اين فطرت در فرزندان است و يافتههاي علمي تاييد ميكند كه در اين زمينه خانواده نسبت به عوامل ديگر اهميت بيشتري دارد. عادت به مطالعه بايد از دوران كودكي و حتي دوران جنيني ايجاد شود. مطالعه و يادگيري امر اكتسابي است كه عادت به آن ابتدا درخانواده و سپس مدرسه و نهادهاي ديگر ايجاد ميشود.
از نقايص كتابهايي كه در ايران توليد و چاپ و نشر ميشود به اعتقاد اغلب فعالان اين عرصه ، اندك بودن سطح تخيل و دانش در آنها بخصوص در حوزه كودكان و نوجوانان ، و آنهم در كشوري است كه از ۷۰ميليون نفر جمعيت آن نزديك به ۲۰ميليون نفر در ردههاي سني كودكي و نوجواني قرار دارند و تيراژ كتاب در آن به طور متوسط دو هزار نسخه است كه خود يك فاجعه است .
كمبود نويسنده حرفهاي يكي از اصليترين عوامل ايجادكننده اين وضعيت است كه لازم مينمايد در سياستگذاريهاي فرهنگي توجه ويژهاي به آن شود.
روشن است كه نظام آموزشي و فعاليتهاي فرهنگي نهادهاي مردم محور از عوامل تعيينكننده سطح مطالعه در هر جامعه است و نميتوان و نبايد انتظار داشت كه همه ي امور را نهادهاي دولتي به تنهايي برعهده بگيرند. با وجود اين كه نهادها و سازمانهاي دولتي با كمكهاي خود در حوزه كتابخواني و فرهنگ مطالعه موثرند، ولي راه حل نهايي معضل كمبود سطح مطالعه با سهم گيري تشكلهاي مردمي از سوي افراد دلسوز حوزه فرهنگ امكان پذير است.
در تحقيقات جامعه شناختي ، جامعه ايران، جامعهاي نانويسا شناخته ميشود و از همين روست با وجود گسترش علوم در غرب كه از مرحله ارتباط و تمدن شفاهي سينه به سينه به ادبيات و تمدن كتبي وارد شدند ، هنوز صنعت كتابت در جامعه ايراني رشد نكرده است.ميانگين مكاتبههاي خانوادههاي ايراني نسبت به مكالمههاي تلفني صفر در برابر ۱۰۰است.
با آنكه در سالهاي اخير ناشران بسياري در دو بخش دولتي و خصوصي اهتمام ويژهاي نسبت به عرضه آثار فاخر عرصههاي مختلف نشر اقدام كردهاند ، ولي همچنان يكي از عوامل بازدارنده در مراجعه جوانان بخصوص قشر تحصيل كرده و يا در حال تحصيل به بازار كتاب ، سطح آثار بازار نشر است كه ميتوان جاي خالي آثار بزرگ تاريخ علم در حوزه ادبيات، فلسفه و علوم تخصصي روزآمد را درآن كاملا ديد.
در حالي كه بسياري از كشورهاي جهان طي سالهاي اخير با پي بردن به معايب نظام حفظ محوري در ساخت آموزش و پرورش خود ، به اصلاح نظام آموزشي در جهت درك و فهم محوري رفتهاند و در نظام آموزش و پرورش ما نيز اين امر از مدتي پيش مورد توجه قرار گرفته است ، ولي تا اصلاح وضعيت فاصلهاي بسيار طولاني مشاهده ميشود. اين وضعيت موجب آن گرديده تا دانش آموز و دانشجو در اختاپوس نظام آموزشي به گونهاي گرفتار شود كه فرصت تنفس ندارد. جواني كه بايد جواني كند و فرصت مطالعه آزاد و تفكر داشته باشد ، روبات تست زن شده است و در رسانهها نيز جايي در خور براي كتاب ومعرفي محتوايي آن كه به قول وزير ارشاد باعث سرخوردگي مردم از كتاب شده ، نيست .
