داخلي. فرهنگي. گردشگري.
نخستين بار نام كلات در شاهنامه فردوسي آمده و داستان حماسي فرود پسر سياوش در آن ديار كه حد فاصل قلمرو ايرانيان و تورانيان بوده رقم خورده است.
دوران عظمت و افتخار كلات به زمان افشاريان باز ميگردد زيرا نادرشاه از اين شهر به عنوان يكي از نواحي استراتژيك سرزمينهاي زيرنفوذش استفاده كرده بود.
شهرستان كلات در شمال شرقي كوههاي هزارمسجد و شمال مشهد به دليل محصور شدن در سلسله كوههاي شمالي از شرايط آب و هوايي ويژهاي برخوردار است.
زمستان سرد و تابستان معتدل و جاري بودن رودخانههاي لايين، چرمسو، علي بولاغ ژرف، ايسيقسو و قلعهنو كه همگي از كوههاي هزارمسجد سرچشمه ميگيرند موجب شده تا محصولات باغي و همچنين برنج بسيار مرغوبي در اين منطقه به عمل آيد.
آثار تاريخي كلات:
عمارت خورشيد: اين بنا كه در افواه مردم به قصر خورشيد معروف شده يك برج مقبرهاي نيمهتمام است كه در ميانهي شهر كلات واقع شده است.
بناي عمارت خورشيد از گور تيمور در سمرقند اقتباس شده اما پوشش خارجي گنبد بر فراز برج اجرا نشده و بنا به صورت نيمهتمام مانده است.
اقامتگاه نادر: شامل مجموعه بقاياي ديوارههاي سنگي است كه به اقامتگاه نادر معروف ميباشد و در غرب روستاي خشت و به فاصله كمي از آن قرار گرفته است.
هماكنون از اين مجموعه، تالار هلالي بزرگي باقي مانده كه سنگهاي حجاري شده و بر جاي مانده در محل حكايت از آن دارد كه ديواره اقامتگاه مثل آرامگاه او با سنگهاي حجاري شده مزين بوده است.
مسجد كبود گنبد: در فاصله حدود ۲۰۰متري شرق عمارت خورشيد، مسجد چهار ايواني قرار دارد كه به دلايل نامشخصي كبودگنبد ناميده شده است.
كارشناسان ميراث فرهنگي معتقدند احتمالا دراين مكان ابتدا آرامگاهي متعلق به دوران ايلخاني وجود داشته كه ساختار مسجد در دورههاي بعد از آن تبعيت كرده است.
هماكنون اين بنا به منزله شبستاني در كنار ايوان شرقي مسجد قرار دارد و گنبد رفيع دوپوششي مسجد بر فراز شبستان خودنمايي ميكند.
موزه مردمشناسي: اين موزه در سال ۱۳۸۵به همت سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري خراسان رضوي در زيرزمين عمارت خورشيد با هدف معرفي آداب، رسوم، مشاغل، فنون سنتي، نحوه زندگي و معيشت ساكنان منطقه و همچنين نمايش مراسم ازدواج عشاير، دامداري، كشاورزي و عطاري داير شد.
جاذبههاي طبيعي گردشگري
آبشار دره قرهسو: اين آبشار تقريبا در ۱۰كيلومتري غرب شهر كلات واقع است.
اين منطقه كوهستاني پرآب و مصفا مكاني جذاب براي گردشگران بوجود آورده و آبشار ديدني و زيبايي را در دل خويش جاي داده است.
در راه كوهستاني دره قرهسو و بر ديوارهاي سنگي آن نردبانهاي فلزي نصب شده تا مسير رفت و آمد به آبشار را براي گردشگران آسانتر نمايد.
منطقه ييلاقي لايين: اين منطقه در ۳۰كيلومتري شمال شرقي كلات واقع شده است.
در اين منطقه رودخانه پرآبي جريان دارد كه از لايين كهنه تا روستاي سنگ ديوار را مشروب ميكند.
آب و هواي معتدل كوهستاني و آب فراوان اين ناحيه را به سرزميني سبز مبدل كرده و ارديبهشت ماه هر سال با شكفتن شقايقهاي وحشي اين مكان به دشتي از گلهاي سرخ شقايق فرش ميشود كه منظره آن هر گردشگري را شگفت زده ميكند.
آبشار ارتكند: يكي ديگر از جاذبههاي گردشگري در شهرستان كلات آبشار ارتكند و مناظر زيباي اطراف آن است.
اين آبشار نسبتا مرتفع كه از ميان كوههاي سرسبز منطقه ارتكند به پايين ميغلتد چشماندازي بديع و شگرف را بوجود آورده است.
منطقه ارتكند به دليل ارتفاعات و ناهمواريهاي طبيعي همواره مورد علاقه كوهنوردان و نيز ورزشكاران ميباشد.
---> ايرنا.
